جلسه سوم -اندازه گیری

بسیاری از اطلاعات کمی به وسیله اندازه گیری هی مختلف از روی نقشه ها به دست می اید .اطلاعاتی از قبیل فاصله نقاط ، طول خطوط ، وسعت مناطق و همچنین زاویه بین دو امتداد از نظر کاربردی اهمیت زیادی دارد .از این رو در اندازه گیری این گونه پارامترها دقت لازم است .استفاده از امکانات فنی که برای چنین کارهایی ساخته شده ، میزان دقت و سرعت را بالا می برد .

دقت اندازه گیری

میزان دقت اندازه گیری بر روی نقشه به چند عامل بستگی دارد :

1 : میزان دقت فردی : کارتوگراف و کسی که از نقشه استفاده می کند . شرایط ایده آل برای یک اندازه گیری دقیق قبل از هر چیز به میزان دقت و وضع جسمانی نقشه خوان مربوط است .بدیهی است که اشخاص دقیق به نتایج دقیق تر می رسند و همچنین هر کس حس بینایی قویتری دارد می تواند در اندازه گیری دقت بیستری دارد .

2 : مقیاس نقشه : که صحت و دقت نقشه عمدتاً وابسته به مقیاس نقشه است .درجه دقت و مقیاس نقشه نیز با میزان دقت اندازه گیری رابطه مستقیم دارد. بدون شک استفاده از یک نقشه نیمه دقیقنمی تواند نتیجه دقیق داشته باشد .همچنین با کوچک شدن مقیاس نقشه نیز میزان دقت اندازه گیری کمتر می شود .

3 : دقت اندازه گیری برروی نقشه : که وابسته به توپوگرافی منطقه است .

4 : روش های اندازه گیری و کیفیت ابزار اندازه گیری

نکاتی  در بحث اندازه گیری که باید رعایت کرد :  

1 : با توجه به این اصل که  هرچه تعداد اندازه گیری بیشتر باشد خطا به سمت صفر نزدیکتر است و دقت کار بالا تر می رود .

2 : برای تبدیل واحدها به واحد های طول یا مساحت باید دقت لازم بکار برده بشود .

3 : در ایران برای اندازه گیری طول و مساحت از واحد متریک استفاده می شود که باید دقت بشود که تبدیل واحدهای طول و مساحت و حجم از واحد های متر ، متر مربع و متر مکعب استفاده می شود .

اندازه گیری واحدهای طول

روش های اندازه گیری طول خطوط:

1 : مستقیم : اندازه گیری فاصله مستقیم بین دو نقطه یا طول یک خط مستقیم و تبدیل ان به فاصله طول واقعی آسان است و دو طریق صورت می گیرد .

 - از طریق مقیاس کسری : فاصله یا خط مورد نظر را به دقت با خط کش اندازه می گیریم و مقدار به دست آمده را در     مخرج مقیاس نقشه ضرب می کنیم . عدد حاصل طول یا فاصله افقی مورد نظر در روی زمین است .واحد اندازه گیری هرچه باشد نتیجه نیز برحسب همان واحد خواهد بود .که باید آن را به واحد مناسب تری مانند کیلومتر تبدیل کنیم .

 - استفاده از مقیاس خطی : برای این منظور فاصله مورد نظر را به وسیله لبه کاغذ یا پرگار اندازه گیری مشخص می کنیم و آن را به مقیاس خطی نقشه منطبق می کنیم .به طوری که یک انتهای خط درست روی یکی از تقسیمات اصلی مقیاس و انتهای دیگر آن روی تقسیمات پاشنه مقیاس قرار گیرد. در این حالت تعداد کیلومترها از روی تقسیمات اصلی و تعدا صدمترها از روی تقسیمات پاشنه خوانه می شود .

2 : منحنی : برای اندازه گیری طول خطوط منحنی یا مسیرهای که پیچ و خم دارند مانند مسیر رود خانه ها  وجاده ها چند روش متداول است که با دقت مورد نیاز و دسترسی به وسایل لازم از آنها استفاده می شود .

    1: اندازه گیری به روش کورویمتر(منحنی سنج) : کورویمتر یا منحنی سنج انواع مختلف دارد . در همه آنها یک چرخ کوچک تعبیه شده که روی خط مورد نظر اندازه گیری قرار می گیرد و با تعقیب آن خط به جلو رانده می شود. حرکت این چرخ توسطچرخ دنده های دیگر به شمارش گر دستگاه منتقل می شود . پس از اتمام اندازه گیری یک مقدار آن را از شمارش گر دستگاه می خوانیم و با توجه به مقیاس نقشه به  طول واقعی آن در طبیعت تبدیل می کنیم .این کورویمترهای مکانیکی معمولا به صورت یک جعبه کوچک اند که روی ان به منظور دقت بیشتر یک ذره بین تعبیه شده است که در زیر آن دو خط موازی کوچک و ظریف دیده می شود .موقع اندازه گیری پس از صفر کردن شمارشگر باید مسیر مورد نظر را بین دو خط قرار دهیم و دستگاه را به طزف جلو حرکت دهیم .

   2 : اندازه گیری به وسیله لبه کاغذ : در این روش طول خط منحنی با انتقال به لبه کاغذ به خط مستقیم تبدیل می شود و اندازه آن با استفاده از مقیاس کسری یا خطی نقشه به طول واقعی تبدیل می شود .

   3 : اندازه گیری به وسیله نخ : یک نخ به ضخامت متوسط را با دقت روی خط مورد اندازه گیری منطبق می کنیم . سپس انتهای آن را می گیریم و به یک امتداد مستقیم تبدیل می کنیم و اندازه ان را مانند قبل به اندازه واقعی تبدیل می کنیم . دقت این روش خیلی کم است .

  4 : اندازه گیری به وسیله پرگار : در این روش فاصله بازوهای پرگار اندازه گیری را طوری تنظیم می کنیم که فاصله دو سوزن درست به اندازه یک واحد معین مثلا یک سانتی متر یا چند میلیمتر باشد .مقدار این فاصله با توجه به ابعاد پیچ و خمهای مسیر مورد اندازه گیری تعیین می شود. اگر انحناهای مسیر ملایم و ابعاد آن بزرگتر باشد ، فاصله بازوها را بیشتر و در حالت عکس فاصله آنها باید کوچکتر باشد. بعد از آن یکی از سوزن ها را در ابتدای خط مورد نظر و سوزن دیگر را روی آن (خط مورد اندازه گیری) قرار می دهیم .سپس با تعقیب مسیر آن پرگار را به ترتیب روی هر یک از بازوها می چرخانیم و با شمردن تعداد چرخش طول خط را به دست می آوریم و طول واقعی آن را با توجه به مقیاس نقشه محاسبه می کنیم . 


--------------------------------------
منبع: raziclimate.ir