اطلاعات مطلب
22 اردیبهشت 1394

سیاست و فضا

دسته بندی: ترم چهارم » سیاست و فضا



فصل اول
ایدئولوژی
تعریف ایدئولوژی

نرم افزار هدایتگر عمل در فضای جغرافیایی است زیرا:
ایدئولوژی ها سیاست های خاص خود را در جامعه دنبال می کنند که از طریق اجرای سیاست های مورد قبول خود در فضای جغرافیایی تاثیر می گذارند
تعریف: مجموعه ای از عقاید و اندیشه ها در مورد انسان, زندگی و اجتماع و حکومت از شعارهای اجتماعی-سیاسی و یا مذهبی که نسبت به آن ها اعتقادی تعصب آمیز وجود دارد و با استفاده مستمر و موعظه مداوم به تدریج به صورت اعتقادات مسلم و قطعی در می آید و به یکی از وجوه مشخص یک ملت, گروه یا حزب تبدیل می شود که برای تحقق آنها راه ها و برنامه ها توجیه و تعریف می شود
پیشینه تاریخی
فرانسیس بیکن:تاکید بر یک نگرش جدید علمی به جای تصورات غلط
اولین بار دستوت دوتراسی ایدئولوژی را بکار برد:
نیوتونی جدید در اندیشه
مولف کتاب مبانی ایدئولوژی
باید جامعه را به نظم درآورد
پیدایش آن به عصر انقلاب کبیر فرانسه بر می گردد
نیکولوماکیاولی نخستین نویسنده بود که به ایدئولوژی توجه کرد
بودن معتقد بود که ایدئولوژی مبین نظم اجتماعی و عملی سیاسی و بر پایه نظریه های علمی است
واژه شناسی ایدئولوژی
اصطلاحی فرانسوی که مرکب از idee به معنای تصور و اندیشه و logia به معنای شناخت است
برخی آن را دانش عقاید و اندیشه ها science of idea دانسته اند

مفهوم و کاربرد ایدئولوژی
ایدئولوژی شیوه ای قالب و انعطاف ناپذیر در نگریستن به جهان است
مقاومت نسبت به نوآوری
ایدئولوژی به قدرت حاکم مشروعیت می بخشد
تبدیل کننده عقاید به اهرم های اجتماعی
ایدئولوژی در یک طبقه ساخته می شود تا از منافع آن طبقه در برابر طبقات دیگر دفاع شود

 

 
 
ویژگی های ایدئولوژی
مفهوم سیاسی
بصیرت به آینده
رهیافت عملی
عامه گرای خاص
جهت گیری به سمت توده ها
کارکرد های ایدئولوژی
حفظ و بازتولید روابط اجتماعی مبتنی بر سلطه
حفظ و بازتولید مشروعیت نهادهای ایدئولوژیک
حفظ و بازتولید هویت مخاطبان
حفظ همبستگی اجتماعی
قرار گرفتن در مقام انگیزه عمل و وسیله ای برای توجیه عمل و نتایج آن
کارکرد های فردی ایدئولوژی
ارائه تصویری از جهان
ارائه تصویر مرجح از جهان
ایجاد هویت در جهان برای فرد
فراهم کردن وسیله ای برای فرد به منظور واکنش نشان دادن به پدیده ها
ارائه راهنمای عمل به فرد
نقش های ایدئولوژی
توضیحی: توضیح وضع موجود
ارزشیابی: ارائه معیارهایی برای ارزیابی وضع اجتماعی
جهت دهی: همانند قطب نما عمل می کند
برنامه ای: پیروان آن می دانند که چه چیزی باید انجام دهند
رابطه ایدئولوژی و جغرافیا
ضرورت تفکر فلسفی در جغرافیا
هر فضا نمادی از شیوه تفکرخاص یا عملکردی از ایدئولوژی اجتماعی-حکومتی است

ایدئولوژی سیاسی و اهمیت آن
ایدئولوژی سیاسی اولین بار توسط مارکس ارائه شد
عملکرد ایدئولوژی حفظ وضع موجود است
حمایت از طبقه حاکم
اقناع طبقات دیگر
ایجاد تعهد و اطاعت در پیروان
ویژگی تبلیغاتی دارد
مشروعیت به نگرش سیاسی فرد
ارائه مدل از آینده مطلوب
یعنی ارزش تولید می کنند
اراده معطوف به آینده
کارکردهای ایدئولوژی سیاسی
انسجام بخشی: انسجام بین افراد و نقش ها
کمک می کند که جایگاه افراد چه به عنوان استعمارگر و چه به عنوان استثمار شده جایگاهشان قابل تحمل شود
تحریف واقعیت ها:
ایدئولوژی آگاهی کاذب است
هویت ساز خود و دیگری:
تعیین محدوده و مرز خود و دیگران
هر ایدئولوژی دشمن خاص دارد
انواع ایدئولوژی سیاسی
لیبرالیسم
محافظه کاری
سوسیالیسم
سوسیال دموکراسی نوین
مارکسیسم
ناسیونالیسم
فاشیسم
آنارشیسم
ایدئولوژی های مذهبی و دینی
ایدئولوژی های جهان گرا

لیبرالیسم
ایجاد یک ملت از مردان آزاد, مسئول , تابع قانون و متکی به خود
طرفدار خصوصی سازی
ضد دولت
انقلاب سرمایه داری
طرفدار آزادی فردی

انواع لیبرالیسم
لیبرالیسم بازار و لیبرالیسم رفاه
نئولیبرالیسم
لیبرالیسم بازار و لیبرالیسم رفاه
جان استوارت میل پدر لیبرالیسم
تاکید بر کنترل بازار به وسیله دست نامرئی
طرفدار اصلاح تدریجی
تاکید بر حفاظت از محیط زیست

نئولیبرالیسم
تحقق آزادی کارآفرینانه
نقش دولت مناسب کردن شرایط برای تحقق آن است
دولتی که طرفدار انباشت سرمایه سود آور از طریق سرمایه گذاری داخلی و خارجی باشد را دولت نئولیبرال گویند

محافظه کاری
طرفدار حفظ وضع موجود
توجیه کننده نابرابری ها
تاکید بر ارزش ها
ریشه در احتیاط ذاتی انسان
سوسیالیسم

مخالف سرمایه داری به علت:
عدم برابری در سرمایه داری
مخالف سرمایه داری با اجتماعی بودن و همکاری
انتقاد از بازار آزاد
منتقدان بر اجتماعی بودن سوسیالیسم تاکید کرده و آن را غیر ممکن می دانند.
سوسیال دموکراسی نوین
بعد از فروپاشی شوروی
تاکید بر بهره وری اقتصادی, سیاست مشارکتی, عمران محلی و شناخت زیست بوم
توجه به مصرف گرایی
تقویت جنبش سبز آلمان
مارکسیسم
تاکید بر توالی تاریخی و اهمیت شیوه اقتصاد یا تولید
تاکید بر فرایند تغییر و توالی که تغییر در سازمان تولید منجر به تغییر در الگوهای اجتماعی می شود
کمونیسم آخرین شکل از مراحل تکامل است
ناسیونالیسم
طرفدار ملت
بشریت به ملت های خاصی تقسیم شده است
تنها شکل مناسب حکومت, حکومت ملت بر سرنوشت خویش
فاشیسم
مربوط به دوران جنبش های ناسیونالیستی رادیکال بین دو جنگ جهانی
ویژگی ها
عدم اعتماد به عقل
انکار مساوات بشری
نظام رفتاری: مشخص بودن دوست و دشمن
حکومت نخبگان
نظامی توتالیتر
نژاد پرست: برتری نخبگان بر توده ها
مخالفت با قواعد بین المللی
آنارشیسم
تاکید بر آزادی فردی
نفی حکومت
نمو جنبش های تعاونی
ایدئولوژی های مذهبی
تاکید بر حکومت خدا و نمایندگان او
در سطح کلان معیار شکل گیری حکومت: نظریه ولایت فقیه یا خلافت
در سطح خرد  نقش کمرنگ در تدوین سیاست ها
ایدئولوژی های جهان گرا
برتراند راسل: اشتراک منافع خانواده انسانی را به دور هم جمع می کند
اچ.جی.ولز: نظم نوین جهانی بر پایه دولت جهانی
کلارنس استریت: فدرالیسم جهانی
ایدئولوژی های جهان گرا
ایدئولوژی جهان گرا مثبت
ایدئولوژی جهان گرا منفی

ایدئولوژی های جهان گرای مثبت
مدیریت امور جهانی
مشروعیت نظام از آرای ملت ها
برابری دولت ها
تصمیمات جهانی با تصویب سه چهارم آرا
عدم فشار بر کشورهای کوچک برای تامین منابع مالی
مجمع عمومی تصمیم گیر اصلی
نظارت مجمع عمومی بر کلیه مسائل جهانی
عدم حق وتو
الزام مصوبات مجمع
امکان مدیریت شورایی
ایدئولوژی های جهان گرای منفی
نظام نوین جهانی
بعد از فروپاشی شوروی
رقابت بین دول برای تحمیل اندیشه و ایدئولوژی خود به جهان
ساختار تک قطبی

جنبش سبز(محیط زیست گرایان)

انسان نه ارباب بلکه شریک دیگر موجودات است
نفی خلقیات رقابت جویانه و فردگرایانه
اصول آن عبارتند از:
قابلیت دوام
کوچک زیباست
کاهش جمعیت بشر: نومالتوسی ها
مسئولیت فردی: جهانی فکر کن, محلی عمل کن
بیداری معنوی
انتقال به جامعه سبز

فمنیسم

اعتقاد به تبعیض علیه زنان
دفاع از حقوق اساسی زنان در برابر آرمان برابری طلبی
انواع فمنیسم
فمنیسم لیبرال
فمنیسم مارکسیسم
فمنیسم رادیکال
فمنیسم سوسیالیستی
فمنیسم پست مدرن
فمنیسم اسلامی
فمنیسم لیبرال
رد نقش های جنسیتی
اصلاح ساختار بر اساس اصول تساوی طلبانه
فمنیسم مارکسیسم
تحولات اقتصادی منشا فرودستی زنان و انقلاب صنعتی و نفی سرمایه داری عامل رهایی زنان از وضعیت کنونی است
فمنیسم رادیکال
نابرابری های جنسیتی ناشی از نظام مقتدرانه مردسالار است
تفاوت های زنان و مردان صرفاً بیولوژیک است
تقسیم وظایف مردانه و زنانه خطاست
علت فرودستی زنان طبیعت پرخاشگرایانه مردان است
فمنیسم سوسیالیسم
شرایط روانی اجتماعی را مبنای ظلم می داند
توجه بیشتر به مردم تا اقتصاد
تلفیق فمنیسم رادیکال و مارکسیسم

فمنیسم پست مدرن

توجه به دفاع از خانواده , نقش مادری و تفاوت های زن و مرد
نسبی گرا
رد ایجاد یک مکتب فمنیستی
هر فرهنگی پاسخ های بومی دارد
را ه های مقابله با پدرسالاری بر حسب تفاوت های بین فرهنگی متفاوت است

فمنیسم اسلامی
از قرن 19 به این طرف و با ترجمه آثار غربی
مبارزه درون دینی برای حاکمیت نگاه زنانه
بنیادگرایی
واژه ای میان فرهنگی و کثرت گرا
دشمن سازی خیالی
قدرت گیری در ساختار سرکوبگر

فصل دوم
سیاست و شاخصه های آن
مفهوم و تعریف سیاست

سیاست از واژه یونانی پولیس به معنای شهر تشکیل شده است
از نظر یونانی ها سیاست دانش اداره شهر بود
معانی سیاست متفاوت است:
فرمانروایی
مدیریت
عدالت
داوری
ریاست
مردم داری
تدبیر
قدرت طلبی

 



مفهوم و تعریف سیاست
سیاست علم اداره حکومت و جامعه سازمان یافته سیاسی است که به مطالعه انسان در فرایند حکومت بر خویش می پردازد.
 علم سیاست دانشی است که حکومت, سازمان آن, کارکردها و نقش ها, اقتدار, حاکمیت, روابط آحاد ملت با حکومت, حقوق وظایف افراد ملت و قلمرو آزادی و اختیار انسان بحث می کند.

نقش های سیاسی
تصمیم گیری
مدیریت
فرمانروایی
صدور حکم
تدوین قانون
تصویب قانون
آیین نامه
دستورالعمل
بخشنامه
لایحه
استراتژی
برنامه
اجرا
نظام سیاسی
نقش هایی که با هدف حفظ و تعادل نظام اجتماعی فضای جغرافیایی شکل گرفته و در صورت لزوم از اجبار فیزیکی نیز می توانند استفاده کنند, نقش های سیاسی و به مجموعه به هم پیوسته آن نظام سیاسی گویند.

 


نظام های مدیریت سیاسی-فضا
بسیط یا تک ساخت
ناحیه ای(غیرمتمرکز)
فدرال
محلی
فراایالتی
بسیط یا تک ساخت
تصمیم گیری از بالا به پایین بوده و به سازمان های محلی بی توجهی می شود
با اقدام ناپلئون در یکپارچه سازی سیستم ناحیه ای کشور فرانسه ایجاد شد
بر روی طیفی قرار دارند که دو سر آن به شرح زیر است:
بسیط غیر متمرکز نظیر ژاپن
بسیط متمرکز نظیر ایران

ویژگی های ساختار
بسیط یا تک ساخت

دولت مرکزی تنها صلاحیت وضع قانون دارد
بودجه توسط دولت مرکزی تعیین می شود
حسابرسی ها توسط دولت مرکزی تحقق می یابد
سلسله مراتب اداری از پایین به بالا به شدت رعایت می شود
شخصیت حقوقی دولت متمرکز است
بروکراسی به شدت ترویج می شود
رابطه دولت ملت رابطه ای ارباب رعیتی است
مدیران عناصر ابزاری هستند و استعدادها کمتر بارور می شود
دولت ها و نهادها به شدت کنترل می شوند
دستورات سازمان مرکزی برای تمامی مراحل اداری قابلیت اجرا دارد
نظام های غیر متمرکز(ناحیه ای)
حد واسط فدرال و بسیط است
هویت بسیط را دارد اما به دلایل تفاوت های محلی و اقلیت های فضایی نوعی خودگردانی و خودمختاری محلی و منطقه ای دارد
نمونه آن انگلیس, ازبکستان, آذربایجان, روسیه و چین است
انواع آن:
خود مختاری مطالبه ای:ناحیه خودمختار با حکومت مرکزی درگیر شده و دولت مرکزی را ناچار به پذیرش خودمختاری می کند. نظیر کردستان عراق(در زمان حزب بعث) و باسک اسپانیا
خودمختاری توافقی: توافق دولت و دولتمردان. نظیر نخجوان آذربایجان
خودمختار تفویضی: دولت خود به واسطه منافع خود مختاری می دهد. نظیر مناطق آزاد ایران
فدرال
سیستم قدرت بین دولت فدرال و چند دولت ایالتی تقسیم می شودو هر کدام اختیارات خاص دارند
راه حل مناسب برای جوامع با تفاوت زبانی و قومیتی
فدرال از به هم پیوستن چندین واحد سیاسی مستقل به وجود می آیند که می خواهند کشور بزرگی با امکانات بیشتر ایجاد کنند
آمریکا بنیانگذار این سیستم است
جغرافیایی ترین سیستم حکومت فدرالیسم است زیرا تفاوت های مکانی و جغرافیایی اصالت می یابند

اشتراکات حکومت های فدرال
به کوچک سازی فضا و تفاوت های جغرافیایی-منطقه ای اصالت داده می شود
نظامی دوسطحی است:
سطح ملی(فدرال)
سطح منطقه ای(ایالت)
مجلس دو گونه است:
مجلس نمایندگان که بر اساس نسبت جمعیتی هر ایالت انتخاب می شود
مجلس سنا که تمامی ایالت ها نماینده مساوی دارند و حافظ ایالت ها است
دولت مرکزی با توافق ایالت ها انتخاب می شود
دادگاه قانون اساسی وظیفه رسیدگی به اختلافات دولت و ایالت ها را دارد
اشتراکات حکومت های فدرال
اصل بر همزیستی است و نه الزاما وحدت
همواره بین دولت مرکزی و ایالت ها برای افزایش قدرت رقابت است
دولت مرکزی به نیابت دولت ها وظیفه دفاع, روابط خارجی, پول, گمرک و حمل و نقل را بر عهده دارند
الگوی محلی
الگویی با جنبه های اجتماعی, اقتصادی, اداری و فرهنگی است و بعد سیاسی آن ضعیف است
الگوی قابل تعمیم در قالب نظام های قبلی است
هدف اداره بهینه امور محلی که مستقیما با زندگی سکنه و شهروندان مقیم در یک مکان(شهر یا روستا) یا منطقه و ناحیه جغرافیایی(بخش, شهرستان و استان)سر و کار دارد و نوع و حجم آن و سطح اختیارات در چارچوب قوانین ملی مشخص می شود
الگوی فراایالتی(کردستان عراق)
دارای نیروهای پیشمرگ می باشد
نوعی حق وتوی قوانین پارلمان و حکومت فدرال دارا است
سطحی بالاتر از خودمختاری را دارا است

شاخصه های سیاست

 

 
 
بازیگران سیاسی
شخص حقیقی یا حقوقی, مرئی یا نامرئی که به صورت رسمی و یا غیررسمی برای کسب و تصرف فرصت های قدرت و بکارگیری آن جهت دستیابی به اهداف مورد نظر خود و نیز بازداشتن رقبا از کنترل قدرت تلاش می کنند.
شامل دو دسته هستند:
ملی: شامل تمام عناصر یا ساخت های سیاسی است که در چارچوب مرزهای یک کشور عمل می کنند.
فراملی: شامل تمام عناصر یا ساخت های سیاسی است که فراتر از مرزهای یک کشور عمل می کنند.
انواع بازیگران سیاسی
رئیس حکومت: بر دو نوع حاکم مطلق یا تشریفاتی است
رئیس دولت: شامل رئیس جمهور, نخست وزیر
پارلمان ها و مجالس قانون گذاری
نمایندگان دولت مرکزی: شامل استاندار, فرماندار
سفرا
احزاب: با هدف استفاده از اراده مردم برای رسیدن به قدرت از راه قرار گرفتن در جایگاه دولت یا نماد اجرایی حکومت پدید می آید.تا در آن جایگاه برنامه های از پیش تعیین شده سیاسی, اقتصادی, اجتماعی یا ایدئولوژیک خود را به نمایندگی از سوی حکومت برای اداره سرزمین به اجرا گذارد.
انواع بازیگران سیاسی
کارکرد احزاب:
کارکرد آشکار
شکل دادن به افکار عمومی
معرفی نامزدها در انتخابات
سازمان دهی انتخاب شوندگان و اعمال نفوذ بر آنها
کارکردهای پنهان:
برقراری پیوند روانی بین فرد و سیستم سیاسی
جذب تازه واردان به سیستم
گروه های فشار: هدف تاثیرگذاری بر سیاست های حکومت و قوانین است
انواع آن شامل:
لابی ها
گروه های مدنی
سازمان های غیر دولتی
اتحادیه ها
سندیکاها
تشکل های اقتصادی
گروه های صنفی

گروه فشار بنابه تعریف: گردهمایی اشخاص دارای اهداف مشخص که تحقق اهداف خود را از راه اقدام سیاسی برای نفوذ گذاشتن بر سیاست عمومی جستجو می کنند.
ویژگی ها:
نفع اختصاصی
چهره پنهان سیاسی
تفاوت با احزاب سیاسی
سیاسی یا نیمه سیاسی
گستره جهانی

ابزار گروه های فشار:
اقتصادی: وام, هدیه
ابزار حقوقی
ابزار تخریبی
ابزار تبلیغی

رهبران و نخبگان سیاسی: اشخاصی حقیقی هستند که در موقعیت یک فرد برجسته و نامدار در جامعه قرار گرفته و از نظر اجتماعی در نقش مرجعیت و محل رجوع مردم  از نظر فکری به عنوان سرچشمه الهام فکری و عقیدتی مردم ظاهر می شوند. آن ها قدرت بسیج توده های مردم را در مسیر اهداف خاص خود دارند. برخی از آن ها قدرت سیاسی را در دست گرفته و حکومت و رژیم سیاسی مورد نظر خود را شکل می دهند و برخی در بطن جامعه در نقش مرشد اجتماعی به تبیین و ترویج اندیشه های سیاسی خود می پردازند و ممکن است قدرت را در دست نگیرند
نقش کاریزماتیک نیز می توانند داشته باشند. آنها با تعریف جدید از انسان و جهان پیروانی پیدا کرده و جنبش اجتماعی تشکیل می دهند.

حکومت: مفهوم آن به شرح زیر است:
شخص یا اشخاصی که عمل حکمرانی را در زمان خاصی انجام می دهند. در اینجا حکمرانی مترادف با حکام و کسانی است که قانون را اعلام می کنند.
به معنای قوه مجریه در برابر قوه مقننه اطلاق می شود.
به معنای کل نهادها و دستگاه های حاکم
نهاد سیاسی که دارای قدرت فرمانروایی و اعمال اراده بر ملت و سکنه بومی سرزمین و قلمرو جغرافیایی

دولت: نماینده حکومت و نهادی که اداره روزمره کشور را بر عهده دارد
ساز و کاری کوتاه مدت برای تحقق بخشیدن به اهداف بلند مدت حکومت
همان قوه مجریه است

دولت محلی:
سازه ای سیاسی-اداری که در نتیجه فرایند توزیع فضایی قدرت سیاسی به وسیله حکومت مرکزی پدید می آید.
آنچه موضوع کارکرد و حوزه عمل دولت محلی است, امور ذاتاً محلی در فضای جغرافیایی است که به طور مستقیم به سرنوشت مردم و ساکنان آن مربوط می شود. امور محلی اموری فرایندی است و شامل مراحل تشخیص, بررسی, تصمیم گیری, اجرا, نظارت و بازخورد می شود.

نهادهای فراملی و بین المللی:این نهادها شامل موارد زیر هستند:

سازمان های بین المللی, اتحادیه ها و پیمان های دوجانبه و چنو جانبه
سازمان های غیر حکومتی و بین المللی
نهادهای اقتصادی-تجاری بین المللی

سازمان های بین المللی, اتحادیه ها و پیمان های دوجانبه و چند جانبه
سازمان بین المللی به اجتماعی از کشورها اطلاق می شود که بر اساس حقوق و احترام متقابل و برابری دولت ها و کشورها, به منظور دستیابی به اهدافی مشترک و معین گرد هم آمده اند و به صورت رسمی نهادی را تشکیل داده اند که دارای وظایف و اختیاراتی از سوی حکومتهای عضو بوده و به نیابت از آن ها و بر اساس اختیارات تفویضی و در راستای دستیابی به اهداف مشترک و تعریف شده تلاش می نمایند.
سازمان های بین المللی نتیجه دو روند است:
کنگره وین(1815) به منظور صلح از طریق تعامل بین قدرت ها
کنفرانس لاهه: در سال های 1899 و 1907 به منظور خاتمه مسالمت آمیز به مناقشه ها

ویژگی سازمان های بین المللی:
تشکیل شده از اجتماع دولت ها
مبتنی بر یک سند تاسیس
دارای اهداف مشترک بین اعضا
فعالیت در چاچوب ارکان و کارگزاری های خاص
فعالیت مستمر و مداوم
سازمان ملل متحد مهمترین سازمان بین المللی است که در پایان جنگ جهانی دوم ایجاد شد.
 تلاش بود تا مشکلات جامعه ملل در ایده سازمان ملل متحد بر طرف شود.
انواع بازیگران سیاسی
مقاصد سازمان ملل متحد:
حفظ صلح و امنیت بین المللی
توسعه روابط دوستانه بین ملت ها
همکاری برای حل مشکلات اقتصادی, اجتماعی, فرهنگی و بشردوستانه
هماهنگ کردن ملتها در جهت تحقق هدفهای مشترک

اتحادیه ها و پیمان های دوجانبه و چند جانبه:
این گونه نهادها اجتماعی از دو یا چند کشور بوده و بر اساس ضرورت ها و اهداف خاصی شکل گرفته اند. آنها می توانند نگرش و رفتار بازیگران عضو خود و به عبارتی حکومت های مربوط را هماهنگ کنند و نوعی کنش جمعی را در سطح بین المللی شکل دهند. پیمان های امنیتی و دفاعی عمدتاً از این نوع می باشد.

سازمان های غیر حکومتی و بین المللی:
تشکل هایی هستند که مرکب از فعالین مدنی و شهروندان کشورهای مختلف می باشند که با انگیزه خاصی به هم پیوسته و در سطح بین المللی شبیه گروه فشار جهت تاثیرگذاری بر سیاست ها و فرایندهای بین المللی عمل می کنند. نظیر فعالین حقوق بشر, محیط زیست, حقوق کودکان و غیره.

نهادهای اقتصادی و اجتماعی بین المللی:
این نهادها در قالب شرکت ها و سازمان های فراملی که دارای شبکه گسترده ای از شعبات تابعه در کشورها, مناطق جغرافیایی و یا سراسر جهان می باشند, عمل می کنند و به صورت بازیگران فعال بین المللی بر فرایندهای سیاسی, اقتصادی, اجتماعی و فرهنگی جهان تاثیر می گذارند. تاثیرات آن ها شامل:
تاثیر بر موازنه تجاری کشورهای میزبان
تاثیر بر الگوی تولید داخلی کشور میزبان
تاثیر بر جریان انتقال تکنولوژی به کشور میزبان
تاثیر بر الگوی مصرف داخلی و بازتاب های فرهنگی و سنتی آن
تاثیرات سیاسی مستقیم و غیر مستقیم بر حکومت کشور میزبان

فرایندهای سیاسی
مجموعه ای از کنش ها و واکنش ها برای اداره, کنترل, نظارت و استفاده از فضای جغرافیایی گفته می شود که توسط بازیگران مختلف سیاسی اجرا و پیگیری می شود و به شرح زیر هستند:
نظام تصمیم گیری
قانون گذاری: تدوین, تنسیق و تصویب قوانین برای اداره بهینه یک موضوع یا مجموعه را قانون گذاری می گویند که توسط نمایندگان مجالس ایالتی یا ملی تصویب و به دولت ابلاغ می شود تا دولت نسبت به اجرای آن اقدام کند.
مدیریت: اداره کردن امور که توسط سازمان ها و نهادهای خاص صورت می گیرد.
فرمانروایی: اعمال اراده مستقیم حکومت که هیچگونه تخطی از آن را نمی پذیرد.
مستندات سیاسی
هر آنچه که به طور مکتوب برای اداره بهینه فضای جغرافیایی و اعمال حاکمیت حکومت بر قلمرو مشخص وجود دارد, را مستندات سیاسی گویند, که شامل:
قانون اساسی: مجموعه اصول که اقتدار حکومت و حقوق شهروندان و روابط این دو را تعیین می کند
قوانین عمومی و عادی پارلمان
مقررات و آیین نامه ها: که عمدتاٌ توسط دولت تدوین می شوند
بخشنامه ها, فرمان ها و احکام حکومتی: ضرورت های زمانی به وجود آورنده آن است و در قانون اساسی و دیگر قوانین مصوب بدان اشاره نشده است
برنامه های جامع توسعه: تلفیقی از برنامه ریزی توسعه اقتصادی, اجتماعی, فرهنگی و فضایی در جهت عمران هماهنگ فضای کشور است که از طریق تخصیص منابع اقتصادی بین بخشهای اقتصادی و تخصیص فضای توسعه بین فعالیت های مختلف با رعایت تقدم و تاخر فعالیت ها در طول زمان انجام پذیرد.
هدف گذاری ها: نظیر سند چشم انداز
استراتژی ها: نقشه عملیاتی که برای دستیابی به یک نتیجه نهایی طراحی شده است و دو سطح دارد:
تخیلی: بر عهده فلاسفه و استراتژیست ها است
عینی: مربوط به طراحان عمل کننده است
پیمان ها و اساسنامه ها: قرارداد بین دو یا چند بازیگر سیاسی در راستای دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده و مشترک

فصل سوم
فضا و شاخصه های آن
مقدمه

فضا یک مقوله بسیار عام است
فضا عرصه مانور انسان برای حیات و زندگی است
فضا صورتی است جامع و در بردارنده هر نوع ایجاد ارتباط, چه میان انسان ها و چه میان انسان و محیط

فلسفه اندیشی فضایی
فضا موضوع اصلی علم جغرافیا است
از حیث بنیادی, جغرافیا علم فضا شناسی و از حیث کاربردی, جغرافیا علم فضا سازی است
انواع دیدگاه ها نسبت به فضا:
موضع مطلق یا جوهری
موضع ربطی یا نسبی
موضع معرفت شناسی
موضع مطلق یا جوهری فضا
نیوتن: فضای مطلق بنا به طبیعت خود, بدون رابطه و انتساب با شئ بیرونی, همیشه همانند و حرکت ناپذیر است
دکارت: تصور ما از انبساط و گسترش فضا, همسان تصورمان از جوهر جسمانی است
در این دیدگاه, فضا جوهری است مستقل که واجد صفاتی از خود می باشد. فضا چون پیوسته, کمی, قابل نفوذ و ثابت است, از صفات خاصی برخوردار است. در کل مفهوم مطلق انگارانه از فضا, فضا را مستقل از موضوعات دیگر, واجد موجودیتی مستقل می داند.
در این موضع, فضا قلمروی منفعل و محیط و مقری برای اشیا و تعامل بین آن ها است.
موضع نسبی یا ربطی از فضا
لایب نیتس: فضا مانند زمان نسبی است. فضا نظم هم بودی ها و تقارن است. فضا بدون اجسام هیچ نیست. تنها مکانی برای استقراراجسام است
فضا تنها به مثابه رابطه بین اجسام و اشیا معنا می یابد
فضا مخلوق انسان است و انتزاعی می باشد
فضا نظم و ترنیب داشتن اجسام با همدیگر است و زمان ترتیب موجود شدن پی در پی است.
بر اساس این نگرش, عالم متشکل از ذرات ماده و جوهرهای گوناگون است و این ذرات ماده روابط فضایی بین یکدیگر و بین عناصر خود را به نمایش می گذارند.

موضع معرفت شناسی از فضا
کانت: فضا یک مفهوم تجربی که از تجربه بیرونی انتزاع شده باشد, نیست. فضا یک صورت ذهنی ضروری است
فضا مقوله ای ذهنی است که شناخت را امکان پذیر می سازد
فضا و زمان حکم عدسی هایی را دارند که از طریق آن ما همواره شاهد موضوعات تجربی هستیم
فضا و زمان ابزاری برای دسته بندی پدیده ها هستند
فضا و زمان اشکال ذهنی هستند که از پیش در ذهن ما وجود دارند.
موضع فضا در جغرافیا
بخشی از سطح زمین که مورد سکونت انسان قرار داشته و جایگاهی است که ساختار زندگی اجتماعی در آن تحقق می یابد.
انواع آن:
فضای مطلق: دارای کیفیت واقعی و مشخص است و همان طول و عرض جغرافیایی است.
فضای نسبی: نسبت به جهات چهارگانه و نیز نسبت به عوامل مختلف و همچنین مکان ها و فضاهای دیگر و همجوار آن است.لذا ماهیتی غیر ثابت دارد
الفبای فضا
کوروم الفبای فضا است.
به معنای محل و فضای خاص ساخته و پرداخته است


چیستی فضای جغرافیایی
فضای جغرافیایی فضایی است که مکان آن در زمین قابل تعیین است. فضایی عینی یا به تعبیر فرانسوا پرو فضایی معمول است
اصولاً فضای جغرافیایی یک مقوله تاریخی, اجتماعی-سیاسی است که در بستر محیط فیزیکی نقش بسته است.
فضای جغرافیایی, بازتابی از آگاهی های اساسی انسان از جهان, تجربیات او از زندگی و وابستگی های ارادی او با محیط خود می باشد.
فضای جغرافیایی فضای منحصر به فرد برای فرهنگ خاص می باشد.
فضای جغرافیایی فضایی اجتماعی و نه طبیعی است.
فضای جغرافیایی فضایی در حال تغییر است.
وجه ظاهری فضا چشم انداز است

فضای جغرافیایی بنا به تعریف عبارتند از: عرصه سه بعدی(وسعت, تراکم و جایگزینی) که از هویت, ساختار, سیستم ها و مرزهای مشخص برخوردار است و دارای مقیاس های مختلف و چشم انداز پویا و دینامیک بوده و قلمرو, زندگی, تحرک, احساس, آرمان و فعالیت انسان ها را تشکیل می دهد.

ویژگی های فضای جغرافیایی:
هر فضای جغرافیایی دارای مکان و موقعیت, طول و عرض و ارتفاع, محدوده و مرزهای خاص و مشخص است؛
هر فضای جغرافیایی بر اساس عناصر و خصیصه های ساختاری یا کارکردی و یا ترکیبی از آن ها دارای هویت ویژه بوده و از سایر فضاها متمایز می گردد.
جمعیت انسانی رکن اساسی فضا جغرافیایی است که از آن به عنوان زیستگاه خود استفاده نموده و با عناصر ساختاری آن کنش متقابل دارد
فضای جغرافیایی دارای عناصر ساختاری بوده که به طور منطقی با همدیگر جفت شده و از ترکیب آن ها فضا شکل می گیرد.

فضای جغرافیایی شبکه ای از سیستم ها بوده که بر اساس روابط درون سیستمی و برون سیستمی عمل می کند
فضای جغرافیایی فضایی متغیر و پویا است که فرایند تحولات آن قابل تبیین است
فضای جغرافیایی دارای مقیاس های مختلفی است که در چارچوبی سلسله مراتبی از ماکرو تا میکرو قرار می گیرند
فضای جغرافیایی فضایی همگن بوده که قلمرو حرکت, فعالیت , احساسات, مانور و آرمان های انسان را برای زندگی بهتر تشکیل می دهد.



عناصر تشکیل دهنده فضای جغرافیایی
این عناصر و اجزا در ارتباط با هم جور هستند و ساختار فضا را شکل می دهند
این عناصر مرکب از عوامل طبیعی, انسانی و محیطی هستند
این عناصر با یکدیگر رابطه نظام یافته و داده و ستانده دارند و سیستمی از روابط را در فضا به وجود می آورندکه بدان اکوسیستم جغرافیایی مکان و فضا می گویند
این عناصر فرصت ها و محدودیت هایی را در رابطه با نیازهای فردی و جمعیتی انسان ها ارائه می دهند که سازنده درک آنها از ارزش ها و اعتبار فضاست
ساختار و فضای جغرافیایی در سه مجموعه طبیعی و انسانی و جمعیت قابل تبیین می باشد
مکان و فضای جغرافیایی مرکب از سه عنصر و رکن اساسی یعنی انسان ها, محیط طبیعی و سازه های انسانی(محیط انسان ساخت) می باشدکه اکوسیستم جغرافیایی را شکل می دهد


متغیرها و ارزش های جغرافیایی فضا
بعد ساختاری فضا
بعد کارکردی فضا
بعد ساختاری فضا
عناصر و ساخت فضایی:
بنیادهای زیستی: کالبد و بستر, آب, خاک
منابع: انرژی های فسیلی و غیر فسیلی
عناصر و ساخت های انسانی:
ساخت های شبکه ای: شامل سکونتگاه های شهری و روستایی و عشایری و نهادی است. ساخت های شبکه ای کار انتقال و جابجایی و تعامل انسان, کالا, مواد, پیام, انرژی, اندیشه, الگو را تسهیل می کند
ساخت های نهادی- کالبدی: سیستم های فضایی کالبدی هستند که از عناصر ساختاری و فیزیکی منسجم و در هم تنیده شده و یک واحد یک پارچه کالبدی فضایی را شکل داده که در فضا تعیین یافته و روابط آن با سایر واحدهای کالبدی-فضایی از طریق ساخت های شبکه ای برقرار و تنظیم می شود.
بعد ساختاری فضا
جمعیت: در سیستم های فضایی به مثابه روح فضای جغرافیایی عمل می کند
بعد کارکردی فضا
کارکردهای تولیدی: فضا به تولید کالا و خدماتی می پردازد که نیازهای انسانی را برآورده می کند و بنابراین اهمیت آنها تابعی از تولیداتی است که در راستای منافع و نیازهای جامعه بشری و دولت ها فراهم می کند
کارکرد فضایی یا حوزه نفوذ: منعکس کننده قلمرو جغرافیایی نفوذ و اثرگذاری کارکردهای تولیدی است که فضا از خود به واسطه کنشگران آن بروز می دهد.
کارکرد عاطفی: فضاهای جغرافیایی بر اساس روابط اکولوژیکی و یا عوامل دیگر به نوعی مورد علاقه کسانی است که در آن تولد یافته اند.
کارکرد قدسی: نگرش مردم بر اساس باورها و عقاید دینی و مذهبی به مکان ها و فضاهای جغرافیایی خاص منجر به پیدایش احساس احترام و پاک نگهداشتن آن ها نست به مکان ها و فضاهای دیگر می شود

الگوهای فضایی
الگوهای فضایی عبارت است از یک گروه به هم پیوسته کارکردی از فعالیت های اقتصادی-سیاسی و یا سکونتگاهی در یک حوزه ویژه که دارای ابعاد همگونی, گرهی و سلسله مراتبی می باشند
تجلی و استقرار پدیده ها در فضای جغرافیایی دارای الگوهای مختلفی است که از آن به الگوهای فضایی تعبیر می شود و این الگوها را می توان در هفت طبقه به شرح زیر طبقه بندی کرد:
نقطه ای:نظیر بانک ها
خطی: نظیر جاده ها
سطحی: نظیر شهرها
ناحیه ای: نواحی با ویژگی ها و مشخصه یکسان نظیر حوزه های اجتماعی داخل شهرها
سلسله مراتبی: مبتنی بر یک مکان مرکزی و سطوح پایین تر سلسله مراتب
تعاملی: منعکس کننده روابط بین مکان ها است. هر چه فاصله کمتر باشد کنش قوی تر است.
گسترشی و نفوذ: بیان کننده چگونگی انتشار و پراکندگی پدیده ها و سازمان یابی آن در فضای جغرافیایی

شاخص های فضا در جغرافیا
موقعیت: چگونگی قرارگیری یا کجایی یک پدیده
موقعیت مطلق: طول و عرض جغرافیایی
موقعیت نسبی: موقعیت یک پدیده نسبت به جهات چهارگانه و نیز نسبت به عوامل مختلف و پدیده های و فضاهای دیگر و یا همجوار
محیط زیست: اهمیت حفظ محیط زیست در تمامی مسائل اجتماعی, اقتصادی, فرهنگی
مکان:
بخشی از فضا است که موقعیت و حجم را تصاحب می کند
مکان دارای بار معنایی و ارزشی است
مکان از برخورد عوامل محیطی, ناحیه ای و جهانی به وجود می آید.
انسان در مکان ساخته می شود و مکان ها رفتار انسان ها را تنظیم می کنند و به آن جهت می دهند
شاخص های فضا در جغرافیا
دلبستگی به مکان مهمترین رابطه انسان با مکان است که دربردارنده:
انسان
مکان
مشارکت در طراحی مکان
نحوه تعامل انسان و مکان
زمان
سرزمین:
بخشی از فضای اشغال شده به وسیله یک فرد, گروه, اقتصاد محلی یا حکومت است.
فضای اجتماعی محدود شده ای است که به وسیله گروه های اجتماعی گوناگون و به دلیل پیامد استراتژی های سرزمین سازی اشغال و مورد استفاده واقع می گردد
سرزمین در ارتباط با یک سازمان است که شامل حکومت هم می شود
سرزمین چهره افقی یا فیزیکی کشور است
پهنه ای جغرافیایی است با مرزهای پیرامونی مشخص که جنبه حقوقی حاکمیت را بدنه ای جغرافیایی می بخشد
قلمرو:
ناحیه ای که در آن حقوق مالکیت اعمال می شد و به طریقی محدود مرزبندی می شود.
قلمروخواهی انسانی: کوشش یک فرد یا یک گروه برای تاثیرگذاری, نفوذ و یا کنترل مردم, پدیده ها و روابط از طریق تحدید حدود و نظارت بر یک منطقه جغرافیایی
مولفه های قلمروخواهی:
قلمروخواهی شکل خاصی از طبقه بندی براساس محدوده است که محدوده خاصی را شامل شده و محدوده های دیگر در بیرون از آن قرار می گیرند. نظیر آنکه بیشتر مردم در داخل مرزها شهروندان هستند و بیشتر مردم خارج از مرزها شهروند نیستند
قلمروخواهی شامل مراوده و برقراری ارتباط است, چه به شکل فیزیکی بر روی زمین و چه از طریق نوعی نمایش گرافیکی قابل درک در نقشه
حفاظت از قلمرو نیاز به اعمال زور دارد
قلمرو خواهی فضا را به بخش هایی تقسیم نموده که مردم درون آن زندگی می کنند. بنابراین قلمروخواهی ساختار سیاسی مصنوعی است که تلاش دارد تا فضا به بخشهای فرعی تقسیم شود.

کشور
واضح ترین واحد قلمرو می باشد
از به هم پیوستن ملت, حکومت و سرزمین تشکیل می شود
یک واحد سیاسی-فضایی در سطح خشکی های کره زمین است که دارای عناصر طبیعی, جمعیت ساکن, ظرفیت ها و امکانات اقتصادی-ارتباطی و فضایی بوده و برخوردار از نظام سیاسی و مرزهای سیاسی تعریف شده است
شهر:
بخشی از کشور و جزیره ای درون آن است
مطالعه شهر عبارت است از درک جامع ناحیه ای از راه مطالعه ساختار فضایی جریان سیاسی و نظام اقتصادی آن
شاخص های فضا در جغرافیا
شهروندی
به رابطه میان فرد و کشوری که در آن زندگی می کند مربوط می شود
پیمانی نانوشته بین فرد و دولت است و مسئولیت های یک شهروند در قبال دولت و مسئولیت های متقابل دولت نسبت به شهروندان را تبیین می کند
روستا
یکی از شاخص های فضا در جغرافیا و واحد مبدا در تقسیمات کشوری است
شاخص های فضا در جغرافیا
ناحیه
پاره ای از فضا اعم از کوچک و بزرگ است
ناحیه ساخته می شود, تخریب می شود و دوباره ساخته می شود
ناحیه محصول جغرافیا و تاریخ است
حاصل عمل آگاهانه سیاستمداران, مردم واقعی و ساختار جامعه در بستر طبیعی است
اگر منطقه ای به درجه ای از وحدت برسد که از بخشهای مجاور خود متفاوت باشد, ناحیه خوانده می شود
وحدت یابی اساس کار جغرافیا است
شاخص های فضا در جغرافیا
کانون سیاسی(پایتخت):
مهمترین عنصر در ساختار سیاسی فضا است
مرکز کنترل سرزمین و مکانی برای تصمیم گیری های سیاسی و مرکز نمادین یک کشور است
کارکردها:
کارکرد جذبی و کششی: جذب انسان, جریان ها و مواد و شبکه ها
کارکرد دفعی و پراکنشی: توزیع دستورالعمل ها و تولیدات و فرمان ها
تمرکز دهنده احساسات بوده و پیوندهای بین اجتماع را تقویت می کند
ایجاد اتحاد و برقرار انسجام دولت, کارکرد اصلی یک پایتخت ملی است
در کشورهای فدرال اهمیت تجاری و اقتصادی پایتخت از دیگر شهرها کمتر است

مرز:انسان برای مشخص ساختن پیرامون جولانگاه خود, آن گونه که با گستره جولانگاه همسایه تداخل نیابد, ناچار به تعیین خطوطی قراردادی در بخش پایانی محیط زیست یا قلمرو خود است. گونه گسترش یافته این مفهوم, خط پیرامونی است که بخش پایانی جولانگاه یک ملت را مشخص می سازد و جنبه ای سیاسی پیدا می کند و مرز خوانده می شود.
مرز و بوم مفهومی است که موجودیت یک سرزمین سیاسی, یا یک کشور و خط پیرامونی جدا کننده آن را از دیگر سرزمین های سیاسی مشخص می کند
مرز حاصل فشار دو قدرت به سوی هم است.

کارکرد مرزها
جدا کنندگی
یکپارچگی
تفاوت سازی
کشمکش
ارتباط
تحول کارکرد مرزها
الزامات سیاسی: تحول در روابط دو کشور
الزامات اجتماعی: فشار مردمی که با مردم طرف دیگر ارتباطات نژادی دارند
الزامات ژئوپلتیکی: منافع مشترک یا متعارض دو کشور
الزامات فرهنگی و رسانه ای: ارتباطات و نفوذ اندیشه ها, افکار و ارزش ها
مرزهای اداری-سیاسی درون کشوری
علاوه بر مرزهای بین المللی مرزهای داخلی کشور نیز مطرح می باشند که از شدت مقررات و نظارت مرزهای سیاسی بین کشورها برخوردار نیستند و بیشتر به خاطر تسهیل در مدیریت بر سرزمین در درون یک واحد سیاسی و اعمال موثرتر حاکمیت دولت بر سرزمین و تسهیل در ارائه خدمات و سطح بندی اداری-سیاسی قدرت داخلی صورت می گیرد.
مرزهای داخلی از دو جنبه مهمند:
مطالعه جغرافیای مرزهای داخلی و چگونگی ترسیم آن ها در تطابق با اصول جغرافیای طبیعی, انسانی و سیاسی
مطالعه جغرافیای واحدهای سیاسی داخلی با توجه به نحوه تقسیم مسئولیت بین حکومت مرکزی و حکام محلی

مرزهای اداری-سیاسی درون کشوری
تمایز بین تقسیمات درون کشوری با بین کشوری
سازمان اداری-سیاسی آن در قالب خرده نظام فضایی وابسته به تشکیلات اداری-سیاسی سطح ملی عمل می کند
واجد صفت استقلال نیست و دولت های دیگر آن را به عنوان دولت و کشور مستقل نمی شناسند.

مهاجرت
تاثیرات مهاجرت:
حجم جمعیت
رشد جمعیت
ساخت و توزیع جمعیت
انواع مهاجرت:
داخلی
درون استانی
بین استانی
بین المللی
اقلیت
گروهی از انسان ها که با داشتن صفات خاص و مشترک از اکثریت انسان های پیرامون خود متمایز می شوند و در مقابل آن ها هویت پیدا می کنند.
انواع:
اجتماعی: به صورت پراکنده بوده و انسجام ندارند
فضایی:به صورت منسجم در مکان و فضای مشخص قرار دارند

ملت
مردمانی که از راه ولادت با یکدیگر نسبت دارند و از یک قوم و قبیله اند.
مجموعه ای از افراد ساکن در فضای جغرافیایی مشخص و محدود از حیث سیاسی اطلاق می شود که بر اساس عوامل و خصیصه هایی نظیر تبار, تاریخ, فرهنگ, دین, مذهب, سرزمین, قومیت, زبان و ... نسبت به هم احساس همبستگی می کنند و خود را متعلق به یک ما می دانند.
جمعیت
به مثابه روح فضای جغرافیایی عمل می کند.
از عناصر اصلی فضای جغرافیایی است
هویت و هویت ملی
با سه مقوله مکان(جغرافیایی), فضا(شبکه ها و روابط اجتماعی) و زمان(تاریخ) ارتباط دارد.
هویت به معنای ما چه هستیم است و نه ما چه کسی هستیم.
این هویت در مقابل مفهوم دیگران متجلی می شود که بدان دگرسازی گویند.
هویت ملی زمانی شکل گرفت که ملت پدیدار شد
اولین هویت ملی در رابطه با مذهب بود
هویت ملی زاییده محیط جغرافیایی است


شما وارد سايت نشده ايد. جهت ارسال نظر در سايت وارد شويد
اگر تاکنون ثبت نام نکرده ايد اينجا کليک کنيد.
اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.