اطلاعات مطلب
19 اسفند 1393

سوانح انسانی

دسته بندی: ترم سوم (مهر ماه93) » مخاطرات انسانی

    سوانح انسانی
    دانشگاه رازی- دانشکده ادبیات و علوم انسانی- گروه جغرافیا
    کلیات
    در مجموع  پنج مقوله در تامین نیازهای امنیت افراد و مقابله با مخاطرات انسانی در فضاهای شهری مطرح هستند:
    اختلاط کاربری های سازگار
    نظارت اجتماعی بر فضاها در زندگی شهرهای امروزی
    سازوکارهایی برای دست یابی به میزان مناسبی از محرمیت برای برخی رفتارهای شهروندان
    وجود حس تعلق به مکان جغرافیایی
    دست یابی به خوانایی و جهت یابی در فضا وزمان.


    مقدمه
     دلایل عدم توجه به ایمنی شهرها در مقابل مخاطرات انسانی و طبیعی:
    توسعه شتابان شهری، برنامه ریزی و اعمال دیدگاه فنی و علمی را محدود می سازد.  بنابراین سرعت عمل برای طراحی و پیاده کردن الگوهای مطلوب جهت مقابله با مخاطرات انسانی کمتر وجود دارد.
    وجود تجربه های تلخ از مخاطرات طبیعی و مخاطرات انسانی:
این تجربیات می توانند الگوهای طراحی و توسعه شهری را از قالب سنتی  آن خارج ساخته و با اصطلاح تدریجی دیدگاه ها، شهرها را در مقابل مخاطرات طبیعی  و انسانی از ایمنی بیشتری برخوردار سازد.
    پایین بودن دانش فنی مقابله با مخاطرات انسانی
    فصول کتاب
    فصل1: کلیات و تعاریف مخاطرات انسانی شامل: مخاطرات انسانی، امنیت و ایمنی شهری، ویژگی ها و انواع مخاطرات انسانی، مشکلات آینده شهرها
    فصل2: انواع مخاطرات انسانی در شهرها: مواد خطرناک در شهرها،خطرات پرتوی، آلودگی های زیست محیطی، بحران آب در شهرها، جرایم شهری
    فصل 3: امنیت  شهری: امنیت در فضاهای شهری، امنیت زنان در شهرها، کودکان و زندگی شهری، معلولین و زندگی شهری، سالمندان و زندگی شهری، امنیت در فضاهای باز مسکونی
    فصل4:  برنامه ریزی و طراحی ایمن فضاهای شهری شامل شهرنشینی و مخاطرات شهری، شاخص های شهر ایمن، برنامه ریزی و نگهداری فضاهای شهری همچون مراکز تجاری، محیط های آموزشی، معابر و فضاهای ارتباطی و پارک ها و فضاهای سبز
    فصل5: شهر و پدافند غیرعامل، اصول  پدافند غیرعامل، پدافند غیر عامل در گذر زمان، مکان یابی در پدافند غیر عامل، ساختمان های شهری در پدافند غیرعامل، ملاحظات برنامه ریزی، طراحی محوطه
    فصل 6: روش های کاهش اثرات ناشی از مخاطرات، جلوگیری از اختلاط کاربری های ناسازگار، امنیت از راه ایجاد حس تعلق به مکان، عدم سازگاری بین فرم، کارکرد و معنا، شیوه های موثر کاهش جرم و جنایت
    فصل یکم
    موضوع مخاطرات انسانی در کشور ایران یک موضوع پراهمیت ودر عین حال جدید می باشد بخصوص زمانی که در بستر مکانی" شهر" به آن پرداخته می شود.
مخاطرات بر اساس عامل وقوع دو نوع هستند:الف. مخاطرات طبیعی      ب. مخاطرات انسانی
    خطر منبعی است که توانایی آسیب به افراد، خسارت به اموال و یا محیط زیست را دارد.

    مخاطرات انسانی:
حوادثی هستند که انسان ها عامل ایجاد ان هستند و یا بگونه ای در ایجاد آن نقش بسیار دارند
این نقش می تواند عمدی وبااراده و یا غیرعمدی و بدون اراده باشد.


     ویژگی مخاطرات انسانی: پیشگیری و قابل کنترل


    مخاطرات بر اساس اندازه و درجه خطر به چهار دسته تقسیم می شوند:
الف. مخاطرات انسان ساز ویرانگر
ب. مخاطرات انسان ساز  معمولی
ج.مخاطرات طبیعی ویرانگر
د. مخاطرات طبیعی معمولی
     آن چه مخاطرات را برای انسان ناخوشایند می کند عواقب آنها است. مهمترین عواقب مخاطرات عبارت اند از:
    خطر جانی(مرگ، زخمی شدن .....)
    خطر مالی(خسارت به اموال و زیان های اقتصادی)
     خطر محیطی(از بین رفتن محیط طبیعی، آلودگی، از بین رفتن مناظر و چشم انداز طبیعی)


    اگر مخاطرات را رتبه بندی کنیم زیان جانی در رتبه بالاتری نسبت به زیان های اقتصادی و محیطی قرار دارند.

     در مخاطرات انسانی، انسان در به وجود اوردن آن دخیل است و اغلب اشتباهات، سهل انگاری، عدم رعایت اصول ایمنی و ضعف فنی و ابزاری در فعالیت ها باعث بروز این مخاطرات می شوند.
     فعالیت ها ممکن است اقتصادی، تولیدی، خدماتی، تحقیقاتی، آموزشی، فرهنگی و تفریحی می باشند.
    انواع مخاطرات انسانی:
-    آتش سوزی اماکن، تاسیسات و منابع(جنگل ها، مخازن سوخت، مراکز صنعتی، اماکن مسکونی)
-     حوادث حمل و نقل(سقوط هواپیما، حوادث کشتی رانی، جاده ای و راه آهن)
-     پخش و نشر گازهای شیمایی و سمی
-     سوانح استخراج و بهره برداری از معادن
-     نشر تابش و تشعشعات هسته ای
-     خطر بیابانی شدنی(بیابان زدایی)
-     آدم ربایی و گروگان گیری
-    مهاجرت و پناهندگی
-    کمبود مواد ضروری
-    عدم امنیت اجتماعی
-    آلودگی زیست محیطی
-    مخاطرات سیاسی(تروریسم)



    امنیت و ایمنی شهری
    امنیت از ریشه لاتینSecurus است که در لغت به معنای نداشتن دلهره و دغدغه است.
    بنابراین امنیت یعنی: رهایی از خطر، تهدید، آسیب، اضطراب، هراس، ترس، نگرانی یا وجود ارامش، اطمینان، آسایش، اعتماد، تامین و ضامن است.
     در واقع امنیت یعنی رفع خطرات انسانی
     امنیت دارای دو عنصر اساسی تهدید و فرصت است و برقراری امنیت منوط به رهایی نسبی از تهدید و بهره گیری بهینه از فرصت هاست.

    امنیت شامل دو وجه است:
1.  نبود خطر         2. کسب فرصت ها و تضمین منافع و ارزش ها
    برقراری امنیت بعنوان  اساسی ترین نیاز انسانی، می تواند علاوه بر تامین نیازهای اصلی(فیزلوژیک)، زمینه ساز تامین سایر نیازها مانند تعلق، احترام و شکوفایی نیز باشد.
    یک شهر پایدار نیازمند یک محیط پایدار و ایمن برای ساکنانش است.


    امنیت اجتماعی در شهرها
    در نیای پیشرفته امروز هیچ جامعه ای نمی توان یافت که در برابر کج روی ها، کنش های نابهنجار، آسیب های اجتماعی و جرایم مختلف، از خود واکنش نشان ندهد.
    آسیب شناسان اجتماعی و نهادها و سازمان های متولی نظم و امنیت جامعه از این واقعیت آگاهند که کنش های کج روانه و رفتارهای مغایر با بارزش های جامعه:
-    امنیت اجتماعی را دست خوش اختلال می سازد؛
-     سلامت روانی جامعه را تنزل می دهد؛
-     اعتماد عمومی را در جامعه دچار نقصان می سازد؛
-     شان، منزلت نهادها و نیروهای متولی نظم و امنیت جامعه را کاهش می دهد.
     بطور معمول چهار نوع فرایند مدرن شهری را بعنوان فرسایندگی زندگی اجتماعی بر می شمارند:
•     شهری شدن: بیشتر برای اینکه شدت کنترل اجتماعی را بر جمعیت کاهش می دهد.
•     صنعتی شدن: که از طریق سازوکارهای بازارکار، طبیعت و کارکرد خانواده را تغییر می دهد.
•     رشد جمعیت: از اینرو که گروه های سنی که بیش از دیگر گروها احتمال دارد مرتکب جرائم معمول شود(نوجوانان و جوانان) در حال رشد نسبی هستند.
•     تحرک جغرافیایی و اجتماعی: چون در این تحرک فاصله بین خواسته ها و امکانات زیاد است.

    بحران
    شرایطی است که در اثر مخاطرات طبیعی یا انسانی بطور ناگهانی یا غیر قابل کنترل به وجود می آید و موجب ایجاد مشقت و سختی به یک مجموعه یا جامعه انسانی می گردد.
    واقعه ناگهانی  که در یک جامعه به وجود می آید. باعث ایجاد بی نظمی و اختلال در یک جامعه می گردد و مدیریت منابع یک جامعه را مختل می کند و نیازمند تدابیر جدید می باشد.

     در بحران ها چهار شاخص وجود دارد:
•     شدت خانه
•    وسعت و گستره حادثه
•    قابل مدیریت بودن حادثه با منابع و امکانات موجود
•    اختلال نظم و امنیت جامعه.

    آسیب پذیری جوامع نسبت به بحران در سه مرحله تکامل پیدا می کند که عبارت از:
•    علل زمینه ای:
فقر، محدودیت دست یابی به منابع، نظام اقتصادی، شرایط جامعه


•    فشارهای محرک:
فرایندهای انتقال دهنده علل منفی، که جامعه را به سوی شرایط ناامن سوق می دهند.
این فرایندها ممکن است ناشی از کمبود خدمات اساسی و مشروط و یا ناشی از فشارهای عظیم اجتماعی و سیاسی باشند مانندکمبود سازمان های محلی، عدم اموزش و مهارت های زندگی و تنش های عظیم، انفجار جمعیت، توسعه بی رویه شهری و تخریب محیط زیست

•    شرایط غیر امن:
شکنندگی وحساسیت محیط فیزیکی از عوامل اصلی بحران است. بی ثباتی اقتصادی، ناپایداری درآمد و عدم امنیت شغلی مردم از شرایط ناامنی اجتماعی است.
    مخاطرات انسانی و آینده شهرها
    رشد و تراکم جمعیت
    کمبود منابع انرژی
    کمبود آب آشامیدنی
    مشکلات ناشی از فناوری های جدید
    آلودگی های زیست محیطی
    گسترش بیماری های واگیر.

    انواع مخاطرات انسانی در شهرها
    خطرات ناشی از فناوری
    مواد خطرناک در شهرها
    حریق خانه ها و ساختمان ها
    خطرات پرتوی
    خطرات ناشی از احداث سد
    آلودگی های زیست محیطی
    گسترش فیزیکی شهرها و نابودی اراضی کشاورزی
    بحران آب در شهرها
    جرایم شهری
    خشونت های شهری

    خطرات ناشی از فناوری
    اغلب فناوری ها، دو روی متفاوت و گاهاً متضاد دارند
    از یک طرف زمینه ساز رشد و ترقی انسان شده         از طرف دیگر عامل ضرر و زیان به خود و اموالش می شوند.
    اهمیت خطر سلاح های مدرن اصطلاحاً ” فاجعه تکنولوژیم" به حدی است که دولت ها سیاست دفاعی ملی خود را بر اساس شیوه های صحیح مقابله با بلایای تکنولوژیک تنظیم کرده اند.
    فناوری اطلاعات و کامپیوتر و افزایش نقش آنها در زندگی و فعالیت های فردی و اجتماعی اگرچه مزایای زیادی را به وجود اورده اما مخاطراتی نیز تقدیم جامعه بشری کرده است.
    کشورها متناسب با اهمیت و نقشی که تکنولوژی اطلاعات در جامعه و اقتصاد آنها بازی می کنند و تاثیراتی که از کار افتادن  و یا اختلال در آنها به وجود می آورند این مخاطرات را در فهرست مخاطراتی که باید برای کاهش خطرات آنها و مقابله با آن برنامه و تدابیری را در نظر داشت وارد کرده ودر برنامه های مدیریت بحران خود گنجانیده اند.
    مخاطرات مربوط به تکنولوژی اطلاعات دائما در حال تغییر و تحول می باشند.
    مخاطرات مربوط به تکنولوژی اطلاعات باید در دستور کار نظام مدیریت بحران کشورها قرار داشته باشد.
    مهمترین تلاشی که مدیریت بحران در بلند مدت باید انجام دهد، کاهش آسیب پذیری در برابر این نوع مخاطرات است.
    قطع اینترنت در دنیای کنونی می تواند موجب اختلال زیادی در سیستم های فیزیکی و اقتصادی شود. این مهمترین بعد آسیب پذیری ما در برابر این موضوع است.
    بسیاری از مخاطرات ناشی از تکنولوژی اطلاعات را می توان با رعایت اصول اولیه امنیت اطلاعاتی ودقت بیشتر در استفاده از تکنولوژی اطلاعات کاهش داد.
    منشا دیگر آسیب پذیری سیستم های اطلاعاتی مبتنی بر شبکه ساختار خود انها است.
    آسیب پذیری جز ذات سیستم های اطلاعاتی مدرن است.
    برگزاری مانورها و تمرینات ویژه این نوع مخاطرات یکی از کارهای کوتاه مدتی است که برای افزایش آمادگی در برابر این نوع مخاطرات مورد استفاده قرار می گیرند.

    مواد خطرناک در شهرها
    مواد خطرناک در شهرها عمدتا دو گونه اصلی هستند:
     یکی مواد خطرناکی که در خانه ها نگهداری می شود
    دیگری موادی که در شهرها انبار، ذخیره و یا در محلی توزیع  می شوند.

    مواد خطرناک در شهرها می توان:
    زاغه های انبار  مهمات
    پمپ بنزین
    پمپ گازوئیل
    کاخانجات پتروشیمی
    صنایع مربوط به مواد هسته ای و....
    امروزه با توجه به گسترش فیزیکی شهرها برخی پادگان های نظامی، صنایع و زاغه های مهمات که در گذشته در خارج از شهرها بودند به داخل شهرها ملحق بشوند و دراکثر شهرهای ایران پادگان های نظامی زیادی وجود دارند که در بعضی مواقع شاهد انفجار برخی از انبار مهمات آن ها نیز بوده ایم.


    حریق خانه ها و ساختمان ها
    سه عامل مهم در وضع قرار گرفتن ساختمان ها در مقابل آتش سوزی عبارت اند از:
    شکل خارجی ساختمان
    فاصله ساختمان از ساختمان های دیگر
    شرایط موجود بین ساختمان ها

    خطرات پرتویRadioactive Hazard
    از زمان آغاز تولید و آزمایش سلاح های هسته ای حکومت ها هموراه عمدا اطلاعات علمی و اطلاعات مربوط به اثرات آن بر سلامت انسان را از دید عامه پنهان کرده اند.
    داده های مربوط به جمعیت های در معرض خطر، اطلاعات مربوط به مواد شیمایی خطرناک و رادیو اکتیوی که بطور تصادفی یا در اثر عملکرد روزمره آزاد می شود و روش های دور ریختن پسماند اتمی جزء اسناد رسمی طبقه بندی شده اند.
    احتمال ذوب هسته راکتور اتمی و همراه با آن انتشار فاجعه آمیز پرتوی اتمی نگرانی بسیار شدیدی در میان عامه مردم و اعضای جامعه پزشکی ایجاد کرده است.
    در مطالعات هسته ای پیش بینی شده که چنین حوادثی ده ها هزار نفر کشته و میلیاردها دلار خسارت مالی در برخواهد داشت.

    اثرات نیروگاه های اتمی بر سلامتی انسان بر چهار جنبه کاملا مجزا از عملکرد این نیروگاه ها که سلامتی انسان را به خطر می اندازد متمرکز می شود که عبارت اند از:
    تماس با مقادیر کم پرتو در جریان عملکرد روزمره ی این نیروگاه ها
    امکان وقوع حوادث فاجعه آمیز در راکتور
    مشکل دور ریختن پسماند و جدا کردن آن
    نقش نیروگاه اتمی در ازدیاد سلاح های اتمی
    خطرات ناشی از احداث سد
    با توجه به ضرورت استفاده از مواهب و منابع طبیعی، بهره برداری از منابع آب سطحی یا رودخانه های یک منطقه به منظور دست یابی به یک توسعه پایدار امری ضروری و حیاتی می باشد.
    از طرفی حفاظت از طبیعت و محیط زیست آن،  به منظور جلوگیری از هرگونه ناپایداری و عدم تعادل طبیعی بین عوامل مختلف نیز از جمله اهدافی است که به امر توسعه پایدار ارتباط پیدا می کند.
    اهمیت مسائل زیست محیطی چنان مشهود  گشته که ایجاد هر گونه سازه آبی نظیر سد بدون توجه به بررسی این قبیل مسائل، اهداف اصلی طرح و احداث سد را یزر سوال خواهد برد.
    در برخی موارد پیامدهای حاصل از صدمات، خطرات و ضایعات  ناشی از احداث سد بدون توجه به مسائل زیست محیطی ساخته شده اند چنان شدید است که سرمایه ملی به کلی ضایع شود.
    همراه با این ضایعه مسائل حاد اجتماعی، اقتصادی و پیامدهای سیاسی را برای یک ناحیه، کشور و یا در سطح بین المللی به وجود آورده است.

    بهداشت و سلامتی مردم یک اصل  قابل انکار است و نباید سدی که سلامتی مردم یک ناحیه را در معرض خطر قرار می دهد ساخته شود.
    از طرفی دیگر معمولا در سدهای بزرگ، ممکن است آب موجب انتقال انگل ها و میکروب ها، باکتری ها و ویروس ها،... گردد، لذار در صورتی که راه روشنی برای جلوگیری از این امر پیش بینی نشده باشد، نباید به ساخت چنین سدهایی اقدام نمود.

    همواره در ذهن مردمی که به هویت خود اهمیت می دهند معتقدند که با توجه به میراث های فرهنگی و مواهب طبیعی، سدها نباید موجب از بین رفتن پارک های ملی،آثار تاریخی و باستانی، معاید و مساجد و مراکز علمی و آموزشی و تاسیسات صنعتی، جاده ها و.... گردند.
    باید توجه نمود که عمر مفید سد در مقابل رسوب تضمین گردد و گرنه سرمایه ملی به هدر خواهد رفت. نمونه بارز این گونه سدها در کشور سد سفید رود و سد وشمگیر می باشد.
    عدم پیش بینی حجم رسوب و پر شدن دریاچه ها از رسوب موجب می گردد عمر سد کاهش یابد و با کاهش عمر اقتصادی سد سرمایه ملی از بین خواهد رفت.
    کمتر رودخانه ای در مناطق گرم و یا نواحی رسوب زا پیدا می شود که بتوان به روی آن سدی با عمر طولانی احداث نمود.
    این مساله در کشور، که قطع جنگل ها و از بین رفتن مراتع به طور وسیعی انجام شده است، مشکا افرین است.

    آلودگی های زیست محیطی
    از کل مساحت سیاره زمین، یک سوم آن یعنی 149 میلیون کیلومتر مربع را خشکی ها پوشانیده اند که از این مقدار تنها 80 الی 90 میلیون کیلومتر(حدود 17 درصد) برای سکونت مناسب اند.
    با نگاهی به روند توسعه شهرها، به ویژه در نمیه دوم قرن حاضر، معلوم میشود که زمین قابل سکونت تحت تاثیر عواملی چون:
    ازدیاد جمعیت(رشد طبیعی و مهاجرت از روستا به شهر)
    ادغام روستاها در بافت فیزیکی شهرها
    گستردگی و پرشمار شدن واحدهای تولیدی، خدماتی، مسکونی
    تغییر الگوی مصرف زمین با اهنگ سرسام آوری کاهش می  یابد.
    باید پذیرفت که اگر هدف این است که محیط مناسب برای زندگی انسان ها چه در داخل و چه در خارج محیط مصنوع فراهم شود، در ان صورت است اهمیت بیشتری به محیط زیست داده و از زیان ها و عواقب ناضی از سهل انگاری به شدت پرهیز شود.

    اگر چه عناصر و مولفه های طبیعی در جهت یابی و معنی دادن به محیط بسیار با ارش اند و کیفیت سیمای محیط را بالا ببرند، لیکن بررسی های نشان می دهند که در شهرهایی که از توسعه فیزیکی شتابانی برخوردارند بسیاری از مظاهر و مناظر طبیعی از بین رفته اند.
    از موارد قابل توجه در این زمینه:
    به هم خوردن فرم طبیعی زمین و شیب آن
    آلودگی آب ها
    تضعیف و نابودی پوشش گیاهی
    تهدید حیات وحش و...

    بر اساس تحقیقات موجود آب بیشتر رودخانه ها، دریاچه ها و دریاهای اطراف شهرهای بزرگ آلوده است و بنظر متخصصین، مصرف مواد غذایی حاصل از آبزیان این نواحی چون ماهی مصون از خطر نیست.
    گسترش فیزیکی شهرها و نابودی اراضی کشاورزی
    نیاز به تولید مواد غذایی، اولین اصل مربوط به بقا است... اصل مذکور این فرض پایه را در برنامه ریزی کاربری اراضی شکل می دهد که هذجا ممکن باشد باید اراضی درجه یک کشاورزی بعنوان یکی از منابع طبیعی ای که در بلند مدت بالاترین ارزش را داراست، حفظ شود.
    تولید مصالح ساختمانی از یک سو و آبیاری اراضی بدون توجه به امکانات زه کشی از سوی دیگر موجبات تخریب، شور و قلیایی شدن بخشی از خاک کشاورزی می شود، لذا از این طریق بخشی از خاک های کشاورزی از بین می رود.
    در طبیعت برای تولید یک سانتی متر مکعب خاک باید 200 تا 1000 سال زمان صرف شود.

    خاک مرغوب را بعنوان یکی از منابع کمیاب که باید حداکثر مراقبت را در حفاظت از  آن به کار برد طبقه بندی می کنند، حتی در کوچکترین زمین ها نیز اقداماتی را برای محدود کردن میزان فرسایش خاک که اغلب بر اثر طرح های توسعه شهری روی می دهد، پیش بینی می کنند.

    بیشتر شهرها در مراحل اولیه گسترش فیزیکی با هدف بهره برداری از کشاورزی در مجاورت اراضی مرغوب زراعی استقرار یافته و با گسترش فیزیکی خود موجبات عقب نشینی فعالیت های بخش کشاورزی به سمت اراضی نامرغوب را به وجود آورده اند.
    بدیهی است است این جریان علاوه بر افت  بازدهی فعالیت های بخش کشاورزی، سبب کاهش مساحت این اراضی نیز گردیده است.

    بحران آب در شهرها
    بحران آب عنوان جدیدی در ادبیات مدیریت آب است که به وضعیت نامناشب آب جهان نسبت به نیازهای جامعه بشری اشاره دارد.
    شواهد تاریخی نشان می دهد که انسان از دیر باز برای تامین آب، به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک با طبیعت دست و پنجه نرم کرده است. از اینرو بحران آب در طول تاریخ تمدن بشری با وی همراه بوده است.
    بحران آب در عصر حاضر از بعد نیازهای آبی یا تقاضا برای آب و نیز مقیاس آن از بعد محلی در گذشته به مقیاس های ملی، منطقه ای و حتی جهانی تبدیل گردیده است. برخی از نشانه های بحران آب عبارت اند از:
    دسترسی ناکافی به آب آشامیدنی سالم برای بیش از 1/1 میلیارد نفر
    برداشت بیش از اندازه از آب زیر زمینی
    استفاده بیش ازحد و آلوده ساختن منابع آب که سبب آسیب به تنوع بیولوژیکی گردیده است.
    کشمکش های منطقه ای بر سر منابع آب محدود
    افزایش تقاضا برای آب، مساله کمبود آب را به عنوان یکی از مهم ترین چالش ها و بحران های فرا روی دولت- ملت های قرن 21 تبدیل کرده است.
    در ایران مساله کمبود آب به یکی از اصلی ترین دغدغه های مسئولان و یکی از مهم ترین معضلات اجتماعی جامعه ایران تبدیل شده است.
    عواملی چون رشد جمعیت، نیاز به غذای بیشتر، ضرورت ارتقای سطح بهداشت و رفاه اجتماعی، توسعه صنعتی و حفاظت اکوسیستم ها، تقاضای آب را روز به روز بیشتر می کند.


    جرایم شهری
    عدم امنیت در شهر ناشی از عوامل طبیعی و انسانی است و جرایم سهم بسزایی در ناامنی شهر دارند.
    جرایم شهری آن بخش از ناهنجاری های اجتماعی اند که در نتیجه پیدایش شهرنشینی و تشدید مشکلات ناشی از ان ها پدیدار گشته و در سطوح مختلف خود موجب آسیب های  ساختاری و کارکردی برای جامعه شهری می شوند.
    تقریبا از دهه 1970 به بعد به دلیل رشد سریع و شتابان جمعیت شهری در اکثر کشورهای جهان سوم و افزایش بی رویه ناهنجاری های اجتماعی در این شهرها، توجه ویژه ای به بررسی های جغرافیایی جرایم شهری به وجود آمد.
    پیشرفت های فنی و راهیابی به پژوهش های کاربردی در جغرافیا و به ویژه به کارگیری نرم افزارهای سیستم اطلاعات جغرافیایی، در تحلیل فضایی جرایم شهری نقش بسیار موثری در ارتقاء سطح کیفی این بررسی ها داشته است.

     جرایم شهری تحت تاثیر دو عامل مهم قرار دارد:
    عامل اول به روابط خاص شهروندان و ساختار جامعه شهری مربوط می شود.
    تضاد فرهنگی به دلیل مهاجرت افراد مختلف و ساختار جامعه شهری، اختلافات طبقاتی، احساس بی هویتی و عدم تعلق به محیط شهری، تغییر در ارزش ها و هنجارها، سست شدن بنیان خانواده و اعطای آزادی بیش از حد از جانب خانواده و محول نمودن وظایف نهاد خانواده به جامعه، تضاد بین اهداف و وسایل رسیدن به اهداف از جمله عوامل زمینه ساز برای ارتکاب جرایم شهری محسوب می شوند.

    عامل دوم به فرم کالبدی شهر و شکل ساختمان ها و بناهای شهر مربوط می شود.
    وجود سکونتگاه های غیر رسمی در حاشیه شهرها، تاریکی معابر و زیر پل ها، اشکالات هندسی خیابان ها و میادین، راه های دسترسی غیرمجاز به بزرگراه ها، تراکم بیش از حد ساختمان های بلند و مرتفع، وجود ساختمان های نیمه ساخته رها شده و مخروبه، توسعه بی رویه شهرها از جمله عوامل جرم زا هستند.

    در شهرها به دلیل وجود منابع مالی سرشار و استقرار ادارات دولتی، جرایم مالی و خدعه آمیز و سودجویی ها و فساد مالی شایع است.
    پیوند مفهوم شهر و جرم  از زمانی که جامعه شناسی هویت علمی مستقلی یافت همواره در کنار یکدیگر مورد بررسی قرار گرفته است.

    خشونت های شهری
    خشونت شهری در سالهای اخیر بیش از پیش مورد توجه بوده است.
مشخصات خشونت های  شهری را می توان در این موارد بیان نمود:
    خشونت شهری را باید در فراوانی نسبی آن نسبت به خشونت های روستایی دانست.
    شدت این نوع خشونت به ویژه در قالب خشونت خانوادگی فیزیکی و غیر فیزیکی علیع کودکان و زنان به دلیل وجود اشکالی چون اعتیاد مشاهده می شود. در روستاها به دلیل وجود شبکه های دوستان و همسایگان می توان از وقوع خشونت جلوگیری کرد در حالی که در شهرها نبود یا کمبود همبستگی های فردی امکان خشونت را افزایش می دهد.
    سومین خصوصیت خشونت شهری در تبلور ان به ویژه در پدیده ی خشونت خیابانی است.
    منظور از این خشونت اعمالی چون دزدی، تخریب اموال عمومی، آزار رساندن به مردم و... می شوند.
    این پدیده هر چند امروز تا حدودی زیر کنترل درامده است اما هنوز هم از مهمترین معضلات شهرهای بزرگ و شکل غالب و اصلی تبلور خشونت های شهری به حساب می آید.

    امنیت شهری
    امنیت شهری بعنوان یکی از موضوعات مطرح جدید در مسائل شهری، در ابعاد مختلف و متنوعی مطرح است در حوزه ی فضاهای شهریَ، ساخت و طراحی فضاها، مکان گزینی و برنامه ریزی اراضی شهری ودر حوزه ی دیگر جهت شهروندان(امنیت زنان، کودکان، سالخوردگان و معلولین) مطرح است.
    پیامدهای اجتماعی ناگوار زندگی جوامع شهری:
     رشد سریع جمعیت شهری
    رشد سریع صنعتی شدن و شهرنشینی
    جابجایی توده های سریع و مهاجرت به شهرهای بزرگ و حاشیه نشینی اطراف کلان شهرها
    افزایش نابرابری های اجتماعی و شکاف طبقاتی در کلان شهرها
    دگرگونی در ساخت و کارکرد خانواده
    فروپاشی الگوها و هنجارهای سنتی رفتار و افزایش تنش های اجتماعی
    و....

    از دیدگاه جامعه شناسی شهری مهمترین فرایندهای محیط شناسی که افراد یک شهر با آن مواجه هستند و باعث مشارکت و یا عدم مشارکت انها و نیز ارتباط اجتماعی آنها در جامعه می گردد عبارتند از:
    فرایند گرایش به جدایی که در شهرهای بزرگ در حال وقوع است. این امر نشانگر عدم توزیع امکانات برای کلیه افراد جامعه شهری از یک طرف و نیز آسایش و آرامش اقلیتی از افراد مثل معلولان از طرف  دیگر  می باشد.
    فرایند تمرکز، که بازگو کننده تمرکز محلی فعالیت های مشخص برخی از افراد در یک فضای شهری می باشد.          در این مورد معلولین از جمله افرادی هستند که در صورت تمهید مناسب و ایده آل شرایط و امکانات از طرف مدیریت شهری می توانند از این امکانات استفاده بهینه داشته باشند.

    ارتقای کیفیت محیط زندگی در شهرها بدون حضور فعال و قوی مردم ممکن نیست.
این حضور در فضاهای شهری به ویژه توسط تمام افراد و گروه های شهروندان در تمام ساعات شبانه روز، مستلزم احساس امنیت افراد است.
     از نخستین نیازهایی که پس از پاسخ  به نیازهای پایه برای انسان مطرح می شود مساله نیاز به احساس امنیت است.


    دو نوع عمده نیاز امنیت وجود دارد که برای طراحی شهری دارای اهمیت هستند:
    امنیت فیزیولوژیک: یعنی آزادی از آزارهای  جسمی و فیزیکی
    مردم باید از حمله جنایتکاران و انواع حادثه های مختلف خانگی، وسایل حمل و نقل و مانند آن احساس امنیت کنند.
    امنیت روانی: یعنی داشتن حس مکان  و احساس تسلط بر فضا چه از نظر جغرافیایی و چه از نظر اجتماعی در یک جامعه.
    اجتناب  از موارد غیر قابل پیش بینی و تحت کنترل ب.دن شرایط ضرورت دارد. آگاهی نسبت به محیط اجتماعی و فیزیکی و نرسیدن از دیگر مردم و موقعیت های اجتماعی از این جمله است.
    افزایش حس مکان و احساس تعلق افراد، یک رابطه دو طرفه با احساس امنیت در شهرها دارد.
    افزایش امنیت در شهرها افزون بر مزایایی چون تقویت، هویت، سرزندگی، کارایی و. زیبایی فضا، مزایای اقتصادی دیگر هم دارد.



    تامین امنیت در فضاهای شهری تنها حرکت یک طرفه و از بالا به پایین مقامات محلی نیست، بلکه با افزایش حس مشارکت مردمی و با استفاده از تدابیر طراحی شهری برای سهولت مداخله ی مردم برای ارتقای امنیت می توان فضاهای امنی در شهرها ایجاد نمود.

    احساس امنیت دو نوع است: امنیت ساکن و امنیت پویا
    امنیت ساکن: به معنی کاهش تحرک فردی به حداقل  وجدایی از فضاهایی است که احتمال وقوع جرم در آن می رود.
    اما طراح شهری به دنبال ارتقای کیفیت فضاها از راه تامین امنیت پویا است که طی آن افراد با حضور در فضاها احساس امنیت می کنند.
    یکی از ره های کمک به افراد برای احساس امنیت پویا، ایجاد زمینه های لازم برای سهولت تعیین موقعیت و شناسایی جایگاه انسان در فضا است.
    امنیت در سکونتگاه های غیررسمی
    در کشور ایران جریان سریع شهرنشینی در چندین سال گذشته، سکونتگاه های غیر رسمی را به دنبال داشته. اغلب از سکونتگاه های غیر رسمی بعنوان یک معضل اجتماعی نام برده می شود.
    حاشیه نشین به مفهوم کلی به کسی گفته می شود که در شهر سکونت دارد ولی به علل گوناگون نتوانسته  است، جذب نظام اقتصاد شهر شود و از خدمات شهری استفاده کند.
    پدیده سکونتگاه های غیر رسمی نتیجه ای:
    از تخریب سیستماتیک روابط حاکم قدیمی بر اقتصاد کشور، به ویژه کشاورزی طی دوران تکیه بر درآمد نفت و رواج الگوی مصرف گرایی و گسترش واردات.
    همچنین نقش عامل سیاسی در متلاشی کردن جامعه های ایلی و روستایی به آن اضافه  می کنند.
    در کنار آن بورس بازان و رشوه خواران و قاچاقچیان حداکثر استفاده و بهره برداری را از مردم و محل این اجتماعات کرده و می کنند.
    آسیب های اجتماعی مانند رواج بزه کاری و آذم کشی، اعتیاد به مواد مخدر یا پخش و فروش آن به سرعت در بین آنان گسترش می یابد.
    منطقه حاشیه نشین، منطقه ای است که فقر در چهره ی آن شدیداً نمایان است و میزان زاد و ولد و مرگ و میر کودکان و نوزادان، اعمال نامشروع، جرم و بزه کاری جوانان، ناهنجاری های و مرگ ومیر عمومی در آن بسیار بالا است.
    مناطق حاشیه نشین امنیت شهرها را تهدید می کند.
    از جمله آثار حاشیه نشینی در زندگی و امنیت شهری می توان:
    بروز شرایط ناسالم به دلیل فقدان تسهیلات عمومی نظیر آب آشامیدنی، فاضلاب، بهداشت و...
    فرد حاشیه نشین معمولا خصوصیات اخلاقی و ارزش های منحطی دارد از اینرو به آسانی جذب فساد، بزه کاری، جرم و جنایت، فسق و فجور و شرکت در فعالیت های مخفی مربوط به مواد مخدر می گردد.
    مناطق حاشیه نشین، شلوغ و پرجمعیت و پر از سروصدا، دود و مزاحمت های ترافیکی است.
    در محدوده مناطق حاشیه نشین تمام فضاهای باز مورد تعرض قرار می گیرند لذا تقریبا هیچ گونه فضایی برای تفریح و هوای پاک و سالم باقی نمی ماند.
    مناطق حاشیه نشین بعنوان لکه سیاهی هستند که سلامت محیط شهری را مختل می کنند.
    امنیت زنان در شهرها
    جامعه انسانی مرکب از گروه های سنی و جنسی متفاوتی است که در کنار نیازهای مشترک بنا به ویژگی هایشان، نیازها و خواسته های خودشان را نیز دارند.
    تجربه زنان در زندگی شهری متفاوت از مردان است، چرا که فرم ها و سنت ها نقش ها و وظایف متفاوتی را به آن ها داده است.
    در حال حاضر زنان از هر قشر و طبقه ای و با هر نوع پوشش و آرایشی که در سطح شهر ظاهر شوند، در زمینه حمل و نقل و جابجایی در شهر با مشکلاتی مواجه می شوند که این مساله هم زنان دارای وسیله نقلیه و هم زنان استفاده کننده از وسایل نقلیه عمومی را شامل می شود.
    مزاحمت برای نوامیس از جمله آسیب های امروزی است که حجم زیادی از پرونده های قضایی را به خود اختصاص داده است.
    تحقیقات صورت گرفته نشان می دهد زنان در محیط های یکسان به یک میزان واکنش نمی دهند. به این معنا که برخی از زنان از فضاهای خلوت و برخی از فضاهای شلوغ می ترسند.


    مزاحمت هایی که زنان عنوان نموده اند در پنج مقوله:
    کلامی
    فیزیکی
    با ماشین ترساندن
    زیر نگاه دیگران بودن
    مسخره کردن

     در تحقیقاتی که صورت گرفته است زنان احساس ناامنی خود را ناشی از مزاحمت هایی می بییند که در جامعه نسبت به آنها صورت می گیرد و جامعه بودن تفاوت از کنار آنها می گذرد.
    پلهای عابر پیاده، پل های زیرگذر و تاریکی آنها، نحوه نورپردازی خیابان، سیستم حمل و نقل عمومی و سایر خدمات عمومی و امکانات موجود برای شهروندان در شهر به گونه ای است که نیاز زنان در نظر گرفته نشده است.

    ویژگی زندگی شهری، گستردگی، تنوع ساعات کاری و تنوع فعالیت ها است.
    اما برنامه ریزی شهری ما هنوز بر اساس همان تفکیک سنتی حوزه عمومی و خصوصی که زنان را متعلق به حوزه خصوصی و مردان را متعلق به حوزه عمومی می داند صورت می گیرد.
    همین موضوع زمینه ای است برای محدود دانستن حضور زن در سطوح مختلف جامعه تا بسیاری از زنان، خانه را بعنوان مامن خود برگزینند.


    زندگی زنان در شهرها همواره تحت تاثیر نبود امنیت شهری، واقعی یا بالقوه است و این امر مانع دیگری است برای زنان که نتوانند شهروندان فعال باشند.


    کودکان و زندگی شهری
    در تمامی جوامع، کودکان از آسیب پذیرترین اقشار در برابر حوادث اند.
    جوامع امروزی کودکان و جوانان به دلیل ویژگی های خاص خود، همچون فقدان توانایی ها و مهارت های اجتماعی  لازم برای مواجه صحیح و پویا با محیط های اجتماعی و وابستگی شان به بزرگسالان و والدین در رفع نیازها و طی کردن مراحل رشد و تکامل خود بیشتر از سایر گروه ها در معرض آسیب های اجتماعی، نحوه عملکرد بزرگسالان و نهادهای اجتماعی کننده بستگی دارد.
    علل آسیب کودکان را می توان به دو دسته  علل مربوط به کودکان و علل مربوط به محیط تقسیم کرد.
    سقوط کودکان یکی از علل آسیب های شدید آن است. زمین بازی محل  اصلی آسیب کودکان در مراکز مراقبت از آنهاست و بین 50 تا60 درصد تمام آسیب ها در مراکز مراقبت از کودک را شامل می شود.
    پدیده کودکان خیابانی یا بچه های خیابان که از آن تحت عنوان تراژدی شهری یاد می شود، معضل اجتماعی شایع در کلان شهرهای جوامع معاصر، اعم از کشورهای پیشرفته صنعتی و کشورهای در حال توسعه است.
    با این تفاوت که میزان بروز این پدیده، زمینه ها و عوامل گسترش آن و نحوه مقابله با آن در جوامع مختلف بر حسب ویژگی های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی انها متفاوت است.
    معلولین در زندگی شهری
    معلولیت به مثابه پدیده ای زیستی و اجتماعی، واقعیتی است که تمام جوامع، صرف نظر از میزان توسعه یافتگی، اعم از کشورهای صنعتی و غیر صنعتی با آن مواجه هستند.
    بررسی آماری گویای این واقعیت است که ده درصد از جمعیت هر جامعه ای را افراد معلول تشکیل می دهند.
    پدیده معلولیت با توجه به علل و انواع ان و نیز معنایی که جامعه از این پدیده ارائه می دهد نمود می یابد. بطوری که از یک سوی  وقایع اجتماعی چون جنگ و انقلاب ها موجب به وجود آمدن معلولیت می شود و از سوی دیگر،آثار و پیامدهای اجتماعی متعددی به دنبال دارد. از جمله اختلال در ارتباط فرد با محیط پیرامون.
    همچنین معلولیت و بطور عام در جوامع مختلف بر حسب فرهنگ های گوناگون معنای اجتماعی خاص دارد.
    معلولان برای زندگی اجتماعی در شهرها با موناع معماری و شهری متعددی روبرو هستند. بنابراین، سازگار ساختن محیط شهر با نیازهای معلولان جسمی ضرورتی حیاتی است و طراحی و برنامه ریزی شهری باید بر اساس معیارهای و ضوابط خاص برای معلولان انجام پذیرد.
    ایجاد فضای مناسب برای افراد معلول مستلزم توجه به ابعاد انسان معلول در حال سکون، حرکت و همچنین قابلیت های حرکتی او است.
    امنیت سالمندان در شهرها
    در ایران سن 65 سالگی را شروع سالمندی در نظر می گیرند.
    مهمترین ویژگی دوران کهن سالی، زوال و توانایی جسمی و روانی و آغاز دوران ناتوانی است.
    از دیدگاه اجتماعی سالمندی سنی است که انسان بطور مستقل قادر به انجام دادن  کارهای خود نیست.
    درک نیازهای فیزیولوژیکی، روان شناختی، بهداشتی، اجتماعی و رفاهی افراد مسن و سعی در تامین آنها می تواند در بهبود کیفیت زندگی شهری و امید به زندگی سالمندان موثر باشد.

    اهداف اساسی طراحی و مناسب سازی فضاهای محله های مسکونی، نحوه توقف موقت و تردد سالمندان در محیط شهری عبارت اند از:
    قابلیت دسترسی مناسب را برای سالمندان فراهم سازد.
    دارای مشخصه های فیزیکی لازم برای ادراک سهل تر محیط از سوی سالمندان باشد.
    دارای معنای قابل درک برای سالمند باشد.
    شرایط لازم را برای اجتماعی شدن سالمند و برقراری پیوندی اجتماع با محیط اشخاص پیرامون فراهم سازد.
    احساس امنیت کافی در سالمند ایجاد کند.
    شرایط لازم را جهت برقراری محرمیت فردی مطلوب سالمند را فراهم سازد.
    قابلیت ایجاد قلمروهای موقت و دائم را برای سالمند داشته باشد.
    ادراک مناسبی از زیبایی محیط برای سالمند از دیدگاه او فراهم سازد.
    برنامه ریزی و طراحی ایمن فضاهای شهری
    امروزه  در جهان مساله ایمنی در فضاهای شهری از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
    بررسی و تحلیل شرایط موجود و چاره جویی برای پیش گیری و افزایش ایمنی در فضاهای شهری در دستور کار شهرداری ها و مدیریت شهری، مردم، تشکل و نهادهای مدنی، بخش خصوصی در حوزه تولید، اجرا و مدیریت فضاهای عمومی شهری قرار دارد.
    برای طراحی ایمن فضاهای شهری باید به موارد زیر توجه نمود:
    عملکردهای متناسب فضاهای شهری با اهداف
    ارزیابی عملکردها و فعالیتهای مرتبط و میزان سازگاری انها باهم
    گروه های سنی استفاده کننده از فضاها در ارتباط با عملکردها
    برنامه ریزی ایمنی و پیشگیری حوادث در ارتباط با توجه به نیاز دایمی
    خوانایی طراحی فضاهای شهری
    برنامه ریزی امداد در فضاهای عمومی
    مدیریت مشارکتی و مردمی
    احساس و ادراک
    احساس و ادراک مهمترین وسیله ارتباط با محیط زندگی اطرافش است.
    فضاهای شهری می توانند در ذهن انسان احساس خوب یا بد متفاوتی را تداعی نماید که تاثیر عوامل محیطی بر ذهن انسانی است که در فضا حضور پیدا می کند.

    تاثیرات استفاده کنندگان
    نحوه استفاده از فضاها و گروه های استفاده کننده از آن تاثیر زیادی به کل فضا می گذارند.
    مرتبط بودن طراحی فضاها با استفاده کنندگان و نیازهای آنان می توانند به عملکرد بهینه فضا ختم شود.
    اغلب اتفاق می افتد که نادیده گرفته شدن یک احتیاج مبرم بنوعی استفاده، منجر به استفاده نامناسب از فضاهای دیگر می شود که باعث سردرگمی در سایر استفاده کنندگان از آن فضا می گردد.
    طراحی خوانا
     اگر فضا دارای طراحی خوانا و روشن باشد ایمنی در آن افزایش می یابد چون عمدتا ترس و ناامنی ناشی از سردرگمی در فضاهای ناروشن و پیچیده است که به کاهش قدرت مقابله با حوادث ختم می گردد.
    استفاده کنندگان از فضای شهری باید دارای تصور و دیدی روشن نسبت به کلیت طراحی فضا یا ساختار اصلی آن باشند.
    ورودی و خروجی ها؛ راه های اصلی و فرعی، مراکز خدمات و نیرو از این دست موضوعات می باشند.
    نظارت و کنترل رسمی و غیر رسمی
    در فضاهایی که زیر نظر و کنترل هستند و افراد مسئول و غیر مسئول در آنها حضور دارند از اهمیت بیشتری برخوردار هستند.
    عمده فعالیت های ناشایست و نامناسب در فضاهای خلوت، دورافتاده، پنهان از دید ودارای مشخصاتی از این نوع اتفاق می افتد.
    بهمین خاطر گشت و نگهبانی با لباس مشخصی و با سرعت مناسب می تواند به نظارت و کنترل فضا کمک نماید و احساس ایمنی را افزایش دهد و باعث کاهش تمایل به ارتکاب خلاف گردد.

    نور و روشنایی

    نور می تواند احساس ایمنی در فضای شهری را به راحتی افزایش دهد.
    نور به تنهایی نمی تواند منجر به کاهش جرایم گردد ولی بعنوان عامل مهم برای نظارت، درک درست از فضا، حرکت تسهیل شده، ایجاد فضاهای نامناسب برای جرایم بسیار موثر است.

    قابلیت رویت

    قابلیت رویت ورویت متقابل، به حس ایمنی و ایجاد فضای ایمنی کمک می نماید اگر بازدیدکنندگان عناصر مختلف در پیش رو و سایر بازدیدکنندگان را بتوانند رویت کنند طبعا احساس ایمنی و امنیت واقعی آن ها افزایش می یابد.
    دسترسی فیزیکی
    با دسترسی های مناسب و مسیرهای خوانا به سوی محدوده های مختلف ایمنی حرکت تامین می شود
    طراحی ایمن مراکز تجاری
    ایده تجمیع تعدادی از مغازه ها و فروشگاه ها در یک مکان واحد، همواره در طول تاریخ مطرح بوده است. آگورای یونانی، بازارهای ایرانی، فروشگاه های محلی مکزیکی نمونه هایی از این ایده هست.
    طرح محیطی بر مبنای رابطه میان محیط و رفتار انسانی تعریف می شود.

شاخص ها و معیارهای طراحی ایمن مراکز تجاری:

    وضعیت جمعیت شناسی و موقعیت محل
    خصوصیت همسایگان منطقه تجاری
    بررسی و مطالعه سلیت پلان ودر نظر گرفتن موقعیت
    نمای بیرونی ودر نظر گرفتن موقعیت
    پارکینگ ودر نظر گرفتن موقعی
شما وارد سايت نشده ايد. جهت ارسال نظر در سايت وارد شويد
اگر تاکنون ثبت نام نکرده ايد اينجا کليک کنيد.
اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.