» » » جلسه ششم - فصل ششم -ابزار سنجش و گردآوري اطلاعات
اطلاعات مطلب
29 اردیبهشت 1393

جلسه ششم - فصل ششم -ابزار سنجش و گردآوري اطلاعات

دسته بندی: ترم دوم (بهمن 92) » روش تحقیق نظری

ابزار سنجش و اندازه گيري وسايلي هستند که محقق به کمک آنها مي تواند اطلاعات مورد نياز را براي تجزيه و تحليل و بررسي پديده مورد مطالعه و نهايتا کشف حقيقت گردآوري نمايد.
در تعريف ابزار اندازه گيري مي توان گفت :
ابزار اندازه گيري و مقياس ها  وسايلي هستند که محقق به کمک آنها قادر است اطلاعات مورد نياز تحقيق خود را گردآوري ،ثبت و کميّ نمايد.
طبقه بندي ابزار اندازه گيري و گردآوري اطلاعات
ابزارهاي اندازه گيري به دو دسته کلي تقسيم ميشوند:
-استاندارد يا ميزان شده
-محقق ساخته
ابزارهاي استاندارد قابليت اعتماد بالايي دارند و بيشتر مورد استفاده محققان قرار ميگيرند.و کار تحقيق را راحتتر مي نمايند و محقق با اطمينان بالاي از آنها استفاده مي کنند.
ويژگي هاي ابزار سنجش
-جنبه هاي مختلف آنها به خوبي تعريف شده است.
-روشهاي نمره گذاري به دقت مشخص شده است.
-اعتبار و پايايي آنهاي از طريق تجارب زياد مورد تاييد قرار گرفته است.
انواع ابزارهاي گردآوري اطلاعات
الف ) پرسشنامه                   ب)مصاحبه
ج  ) کارت مشاهده                د ) نظرسنج
ه  ) فيش                            و ) فرم
ز )نقشه گنگ و کروکي           ح)آزمون استعداد
ط)آزمونهاي پيشرفت تحصيلي    ي)آزمون هوش
ک)رغبت سنج                      ل)آزمون فرافکن
الف ) پرسشنامه
اين ابزار به صورت مجموعه سوالاتي مکتوب که حول متغيرهاي يک مساله تحقيق تنظيم شده ،ساخته مي شود و پاسخگو به شکل حضوري يا غير حضوري و مستقيم يا غير مستقيم آن را تکميل ميکند.
ب)مصاحبه
ابزار مکتوبي است که به عنوان راهنماي طرح سوالات و ثبت اطلاعات از آن استفاده ميشود.
ج  ) کارت مشاهده
ابزار مکتوبي  است که  با تجه به اقلام و اطلاعات خاصي تنظيم مي شود و محقق از آن براي ثبت مشاهدات مربوط به پديده مورد مطالعه استفاده مي کند.
د ) نظرسنج
ابزار مکتوبي است که محقق با طرح سوالاتي درباره مساله تحقيق و ارائه گزينه هايي در قالب يک طيف سعي دارد نوع نگرش و قضاوت فرد و شدت و ضعف آن را نسبت به متغير يا موضوع پديده اي بسنجد.
ه  ) فيش
برگه اي است که محقق در مسير مطالعات خود در مسير مطالعات خود،تمام يا بخشي از متن مرتبط با موضوع تحقيق را به صورت کامل يا خلاصه نوشته يا ترجمه نموده يا روي آن ثبت نموده يا الصاق مي کند .
و ) فرم
برگه يا جدولي است که محقق براي انتقال اطلاعات آماري يا غير آماري مرتبط با موضوع تحقيق از منبع يا متن مورد مطالعه ، آن را طراحي مي نمايد.
ز )نقشه گنگ و کروکي
ابزاري است گرافيکي که محقق براي انتقال و ثبت اطلاعات مربوط به موضوع تحقيق از منابع ، اطلس ها يا متون مورد مطالعه از آن استفاده ميکند.
ح)آزمون هوش
ابزاري است مکتوب و معمولا استاندارد و ميزان شده که معلمان ، روانشناسان ، روان سنج ها و متخصصان تعليم و تربيت براي سنجش بهره هوشي افراد آنها را به کار مي گيرند
ط)آزمونهاي پيشرفت تحصيلي
ابزارهايي هستند که معلم به صورت سوالنامه آنها را در اختيار دانش آموز يا دانشجو قرار ميدهد تا ميزان پيشرفت و افزايش آگاهي هاي وي درباره موضوع درسي را مورد سنجش و اندازه گيري قرار دهد .
ي)آزمون استعداد
ابزاري است مکتوب و معمولا استاندارد که براي اندازه گيري  توانايي بالقوه فرد در فعاليت ، ذوق و شغل خاص مورد استفاده راهنمايان ،مشاوران ،روانشناسان و .. قرار مي گيرد.
ک)رغبت سنج
وسيله اي است مکتوب يا گرافيکي و تصويري و معمولا استاندارد که براي سنجش و تخمين علاقه و رغبت فرد نسبت به موضوع و پديدهاي خاص مورد استفاده قرار ميگيرد.
ل)آزمون فرافکن
ابزاري است که باعث مي شود فرد طي آن احساسات دروني ، عقايد و نگرشها ،نيازها ،آرزوها و ارزشهاي مورد علاقه خود را بروز دهد .در واقع اين ابزار باعث مي شود که فرد درون خود را ظاهر سازد تا روانشناس يا روان سنج بتواند به مسائل
دروني او پي ببرد.
ابزارها و مقياس هاي اندازه گيري
مقياسهاي اندازه گيري واحدهايي هستند که براي سنجش متغيرها در ابزارهاي گردآوري اطلاعات به کار روند.
مقياس هاس اندازه گيري عبارتند از :
-مقياس هاي اسمي يا عددي
-مقياس هاي ترتيبي
-مقياس هاي فاصله اي
-مقياس هاي نسبي
مقياس هاي اسمي يا عددي-
اين مقياس ها که به مقياس عددي ، نيز مشهورند جزو محدود ترين مقياس ها هستند و به صورت دو ارزشي و چند ارزشي وجود دارند ؛ مثلا درسنجش صفاتي نظير جنس ،مليت و مذهب از اين مقياس استفاده مي شود .
-مقياس هاي ترتيبي
با اين مقياس ها مي توان علاوه بر تشخيص وجود يا عدم وجود صفت ، شدت و ضعف آن را سنجيد .
اين مقياس تنها ترتيب درجات را مشخص مي کند و قادر نيست فاصله بين آنها را مشخص کند.
-مقياس هاي فاصله اي
مقياس هاي فاصله اي علاوه بر دارا بودن صفات مقياس هاي اسمي و ترتيبي داراي اين ويژگي است که مي تواند فواصل بين نمرات را نيز مشخص کند يا به عبارتي آن را کميّ کند.
-مقياس هاي نسبي
مقياس نسبي مانند مقياس فاصله اي است با اين تفاوت که اين مقياس داراي نقطه صفر مطلق است که به عنوان مبدا سنجش مورد استفاده قرار مي گيرد .
از اين مقياس در اندازه گيري هاي فيزيکي نظير زمان ، مسافت ، اندازه و وزن استفاده مي شود.
طيف ها
سنجش ديدگاه ها و نگرش ها از امور کيفي هستند که ابزارهاي ويژه اي را در چهارچوب مقياس هاي اسمي-عددي براي اندازه گيري متغير ها طلب مي کند .محققان علوم اجتماعي و انساني سعي نموده اند براي سنجش نگرش ها ،تمايلات ،گرايش ها و آرزو ها اقدام به طراحي و ابداع ابزارهايي بنمايند که به عنوان طيف شهرت دارند .
در اين جا به توضيح مختصر سه نوع از اين طيف ها مي پردازيم:
بوگاردوس - ليکرت  - گاتمن  
طيف بوگاردوس:
بوگاردوس اين طيف را که به طيف فاصله اجتماعي نيز معروف است در دانشگاه کاليفرنيا جنوبي طراحي کرد. بر اساس اين طيف سعي ميگردد ميزان پذيرش يا طرد يک فرد يا گروه به وسيله افراد يا گروه هاي ديگر مورد سنجش قرار گيرد.
در اين طيف سه وضعيت به هفت درجه وجود دارد که فرد مي تواند تمايل يا عدم تمايل خود را نسبت به فرد يا موضوعي در يکي از درجات طيف مشخص کند .
طيف ليکرت
اين طيف از پنج قسمت مساوي تشکيل شده است و محقق متناسب با موضوع تحقيق موضوع تحقيق تعدادي گويه در اختيار پاسخگو قرار مي دهد تا گرايش خود را درباره آن مشخص نمايد طيف از گرايش کاملا موافق با گرايش کاملا مخالف کشيده مي شود .

          
                 کاملا موافق            موافق                     بي نظر                  مخالف                   کاملا مخالف

محقق به هر يک از قسمتها ي طيف شماره هايي از 1 تا 5 اختصاص ميدهد سپس نمره هر يک از عبارتها را محاسبه ميکند
طيف گاتمن :
اين طيف محقق را قادر مي سازد که از روي نمره پاسخگو با دقت و با حداکثر 10 درصد خطا در کل نمونه بتواند عبارات مورد تاييد پاسخگو را دريابد . عبارات مقياس گاتمن داراي ويژگي هاي ترتيب پذيري و تجمع پذيري است .
يعني عبارت ها از ترتيب منطقي برخوردار بوده درآغاز عبارتي قرار مي گيرد که مبين شديدترين حالت گرايش مثبت يا منفي باشد و در عبارات بعدي بتدريج از شدت آن کاسته مي شود .
روايي و پايايي ابزار سنجش
ابزار سنجش بايد از روايي و پايايي لازم برخوردار باشد تا محقق بتواند داده هاي متناسب با تحقيق را گردآوري نمايد و از طريق اين داده ها و تجزيه و تحليل آنها ، فرضيه هاي مورد نظر را بيازمايد و به سوال تحقيق پاسخ دهد . ابزار سنجش و آزمونهاي استاندارد و ميزان شده معمولا از روايي و پايايي مناسبي برخوردارند ؛ از اين رو محققان مي توانند آنها را با اطمينان به کار گيرند ؛ ولي ابزار محقق ساخته فاقد چنين اطميناني است و محقق بايد از روايي و پايايي آنها اطمينان حاصل کند.   
روايي ابزار سنجش
منظور از روايي اين است که مقياس و محتواي ابزار يا سوالات
مندرج در ابزار دقيقا متغيرها و موضوع مورد مطالعه را بسنجد؛يعني اينکه بخشي از داده هاي مورد نياز در رابطه با سنجش متغيرها در محتواي ابزار حذف نشده باشد يا به عبارت ديگر ، عين واقعيت را بخوبي نشان دهد.
پايايي ابزار سنجش
پايايي ابزار که از آن به اعتبار ،دقت ، و اعتمادپذيري نيز تعبير مي شود، عبارتست از اينکه اگر يک وسيله اندازه گيري که براي سنجش متغير و صفتي ساخته شده در شرايط مشابه در زمان يا مکان ديگر مورد استفاده قرار گيرد ، نتايج مشابهي از آن حاصل شود .
عواملي که بر پايايي و روايي ابزار سنجش اثر منفي دارد:
-تعريف نشدن اصطلاحات
-عدم توجيه پرسشگران
-عدم تجانس و همگوني پاسخگويان
-تغيير شرايط و زمينه هاي اجراي پرسشگري
-وضعيت ظاهري
-عدم تناسب مراحل مختلف فرايند تحقيق
محققان براي اطمينان از روايي و پايايي ابزار از روشهاي مختلفي استفاده مي کنند :
الف ) استفاده از روش هاي دوگانه و موازي
ب  ) استفاده از روش مقايسه با معيار
 ج ) استفاده از روش پيش آزمون
الف ) استفاده از روش هاي دوگانه و موازي
در اين روش محقق مي تواند يک ابزار را در دو زمان يا دو مکان به مورد اجرا گذارد؛يعني اينکه در يک زمان دو گروه نمونه متجانس را انتخاب کند و ابزار را درباره آن ها به کار گيرد . يا اينکه ابزار را در دو گروه متجانس ولي متفاوت از حيث زمان و مکان مورد استفاده قرار دهد . سپس مي تواند نتايج حاصل را با يکديگر مقايسه نموده، ضريب هبستگي آنها را محاسبه کند .
ب  ) استفاده از روش مقايسه با معيار
در اين روش محقق نياز به معيار و محک دارد که بتواند نتايج حاصل از ابزار را با آن مقايسه نموده و بسنجد.معيارها
و محک ها معمولا مشکل ساخته مي شوند و کمتر وجود دارند ،ولي در مواردي  که موجود هستند محقق مي تواند از آنها استفاده کند .
ج ) استفاده از روش پيش آزمون
از طريق اين روش مسائل مختلف فرايند تحقيق مورد بررسي مقدماتي قرار مي گيرد که يکي از اين موارد روايي و پايايي ابزار سنجش است.
نتايج کار يک تحقيق آزمايشي يا پيش آزمون مي تواند فوايد زير را داشته باشد :
-آگاهي از صفات جامعه مورد مطالعه بويژه زماني که پارامترهاي جامعه در اختيار نيست.
-برآورد حجم نمونه يا ارزيابي تعداد نمونه هاي در نظر گرفته شده از طريق به کارگيري شاخص ها و نشانه هاي به دست آمده از جامعه به روش پيش آزمون
-اصلاح روش گردآوري اطلاعات
-اصلاح ابزار سنجش
-اصلاح روش استخراج ،طبقه بندي و تجزيه و تحليل
ا-طلاع از پاسخ هاي مورد انتظار
-اصلاح روشهاي مصاحبه و مشاهده


شما وارد سايت نشده ايد. جهت ارسال نظر در سايت وارد شويد
اگر تاکنون ثبت نام نکرده ايد اينجا کليک کنيد.
اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.