» » » جلسه سوم - فصل سوم - انتخاب،تعريف و بيان مسئله
اطلاعات مطلب
28 فروردین 1393

جلسه سوم - فصل سوم - انتخاب،تعريف و بيان مسئله

دسته بندی: ترم دوم (بهمن 92) » روش تحقیق نظری

رکن اصلي هر تحقيق علمي را اين مرحله تشکيل مي دهد . زيرا محقق کليه  فعاليتهاي تحقيقاتي خود را بر پايه آن شکل ميدهد .در اين مرحله مساله تحقيق مشخص ميشود  و محقق متوجه ميشود که ناشناخته و مجهول او چيست و چه چيزي را بايد معلوم کند.ابعاد مساله را مورد بررسي قرار ميدهد تا آن را تعريف کند .ادبيات و پيشينه آن را مورد مطالعه قرار ميدهد تا متغيرهاي احتمالي را شناسايي کند و بر اساس آن فرضيه هاي تحقيق را فراهم مينمايد پس از آن متغيرهاي عليّ و توصيفي را شناسايي مي کند و آنگاه به تعريف مساله بر اساس ماهيت و ويژگيهاي آن مي پردازد
مرحله انتخاب تعريف و بيان مساله داراي اقدامات نظام يافته زير است:
-طرح مساله تحقيق و تعيين حدود آن
-مطالعه ادبيات و سوابق مساله تحقيق
-شناسايي و تحليل مساله تحقيق
-تعيين متغير ها و تدوين مدلهاي عليّ مربوط به چهارچوب نظري تحقيق
-تشريح مساله تحقيق و نگارش آن
طرح مساله تحقيق
موضوع تحقيق براي محقق بر اساس منابع متعدد مطرح ميشود که از جمله آن :
الف )کنجکاوي
ب)تجارب شخصي
ج)مطالعه آثار مکتوب
د ) منابع شفاهي
ه ) متقاضيان تحقيق
کنجکاوي
انسان به دليل برخورداري از قواي فکري و عقلي،همواره در انديشه و تفکر درباره جهان و زندگي  و مسا يل گونا گون آن است.بنابراين ،در مقابل شناخته ها و آگاهيهاي او ، ناشناخته ها و مجهولات قرار ميگيرد و به ذهن او خطور ميکند گاه طرح اين سوالها به شکل گيري راه حلهاي فرضي ،ذهني و تخيلي منجر ميگردد و مقدمه تشکيل نظريه را فراهم مي آورد.
تجارب شخصي
انسان دائما با محيط خارج ارتباط و کنش و واکنش داردو از آن تاثير ميگيرد يا در آن تاثير مي گذارد. اين واکنشهاي شخصي ممکن است در طرح مساله تحقيق موثر باشد.
مطالعه آثار مکتوب
مطالعه امکان آشنايي با نظريه ها و تجارب ديگران و حاصل کاوشها و شناختهاي ديگر دانشمندان و صاحبان آثار را فراهم مي کند.در واقع مطالعه راهي است براي ورود به مخزن معلومات و قلمرو معرفتي و شناختي نوع بشر در تمام زمينه ها يا زمينه اي خاص
منابع شفاهي
گفت و شنود با افراد مختلف نيز باعث افزايش آگاهي و معلومات و در عين حال افزايش مجهولات انسان ميشود.
سخنرانيها ، گفتگوها ، نشستها ، مناظره ها ، ميزگرد ها و ... منابع شفاهي را تشکيل ميدهند.
متقاضيان تحقيق
معمولاً کساني هستند که به مشکلي برخورد نموده در جستجوي چاره اي  براي حل آنند و براي اين کار از پژوهشگران کمک ميگيرند.
انتخاب و تعيين حدود مساله تحقيق
با توجه به منابع ايجاد مساله و موضوعات تحقيقاتي، محقق بر اساس علاقه و شوق شخصي و نيز احساس نيازي که خودش يا جامعه به حل مساله اي و کشف مجهولي دارد ،ميتواند يکي از آنها را انتخاب نمايد.
تحقيق خوب داراي ويژگيهاي زير است :
-ادراکي بودن : يعني قابل درک باشد
-بسيط بودن : تک باشد و حالت ترکيبي نداشته باشد
-ميکرو بودن : در حد توان محقق باشد
- نو بودن
-مرتبط با رشته تخصصي محقق بودن
-شفاف بودن : ابهام نداشته باشد
پس از آنکه محقق مساله را انتخاب کرد ، بايد به وارسي ابعاد آن بپردازد و پس از تعيين ماهيت و مقياس ،مرزها و قلمرو آن را مشخص کند.
براي تعيين حدود مساله بايد :
اولاً : وضعيت عمومي و سپس وضعيت خاص مساله مشخص شود
ثانياً : زمينه اي که مساله در آن قرار دارد معرفي شود
ثالثاً : حدود زماني و مکاني و تشکيلاتي آن بخوبي مشخص گردد
رابعاً : مسائل جانبي و احتمالي که ممکن است موجب تداخل شوند شناسايي و مرز آنها با مساله تحقيق تعيين شود .
مطالعه ادبيات و سوابق مساله تحقيق
به طور کلي مطالعه ادبيات نظري و سوابق پژوهشي مرتبط با مساله براي محقق داراي فوايد زير است :
-به اين ترتيب نسبت به موضوع اشراف زيادتري پيدا ميکند و بر اطلاعات وي در زمينه موضوع افزوده ميشود.
-بر اساس آگاهي از معلومات به دست آمده اقدام به دوباره کاري و تکرار نخواهد شد .
-از روش کار ديگران آگاهي خواهد يافت
-به محقق کمک خواهد نمود تا با استفاده از آنها و نيز تصوراتي که از واقعيت در ذهن او شکل ميگيرد ،ساده تر بتواند فرضيه هاي تحقيق خود را تدوين نمايد
-به محقق کمک خواهد کرد تا متغيرهاي مورد نظر را بهتر شناساي کند
-تکيه گاه محکمي براي استدلال منطقي در مرحله بررسي و ارزيابي فرضيه ها و استنتاج بويژه در تحقيقات توصيفي-تحليلي پيدا کند.
روش دستيابي به سوابق و ادبيات مساله:
الف) روش دستيابي به منابع و فهرست برداري از آنها

ب )مطالعه و فيش برداري
روش دستيابي به منابع و فهرست برداري از آنها
-استفاده از کتابشناسيها
-استفاده از فهرست مقالات
-استفاده از نمايه ها
-استفاده از کتابخانه
-استفاده از فهرست تحقيقات
-استفاده از چکيده ها
-استفاده از مجموعه مقالات
-استفاده از روش مصاحبه
-استفاده از آرشيو ها
-استفاده از سيستمهاي اطلاع رساني رايانه اي
استفاده از کتابشناسيها :
اين منابع به وسيله موسسات و سازمانها دولتي و غير دولتي و کتابخانه هاي بزرگ تهيه ميشود و اطلاعاتي در خصوص مقاله ها و کتابهاي نوشته شده در باره موضوع خاصي را ارائه ميدهد.
استفاده از فهرست مقالات:

موسسات دولتي و غير دولتي و کتابخانه ها اقدام به تنظيم فهرست مقالات بر اساس موضوع يا حروف الفبا يا نوع مجله يا نشريه مي کنند و امکان مناسبي را در اختيار محقق قرار مي دهند .  
استفاده از نمايه ها:
نمايه ها حاوي اطلاعاتي درباره کتابها و مقالات منتشر شده است که هر چند وقت يک بار منتشر مي شود . نمايه ها کتابها و مقالات را به صورت موضوعي و به تفکيک رشته يا موضوع علمي خاص تنظيم و طيقه بندي مي کنند و به محقق امکان دستيابي به تازه هاي علمي و انتشاراتي را ميدهند.
استفاده از کتابخانه:

کتابخانه ها داراي برگه دانهايي است که معرف کتابهاي موجود در آنها بوده و بر اساس حروف الفبا تنظيم شده است . اين کار به سه صورت موضوع ، عنوان و نويسنده وجود دارد.
استفاده از فهرست تحقيقات:

مراکز تحقيقاتي،دانشگاهها يا سازمانهاي مسئول امور تحقيقات علمي چه به صورت موضوعي و چه به صورت مقاطع زماني اقدام به تدوين فهرست تحقيقات انجام شده مينمايند.
استفاده از چکيده ها:
براي سهولت دسترسي محققان به مقالات و گزارشهاي تحقيقي،معمولا موسسات علمي و دانشگاهي اقدام به تهيه کتابچه يا جزوه اي مينمايند که حاوي چکيده و خلاصه اي از محتواي مقالات و گزارشهاي تحقيق و پايان نامه هاست .
استفاده از روش مصاحبه:
از اين روش ، محقق به دو صورت مي تواند استفاده کند :
اول ، با استادان و صاحبنظران و آگاهان مصاحبه کند و کتابشناسي و فهرست منابع موضوع مورد مطالعه خود را کاملتر نمايد.
دوم،با صاحبان آثار و محققان ديگر درخصوص توضيح و توجيه بيشتر مساله و روشهاي کار ،مصاحبه نمايد و از نظريات آنها استفاده کند.
استفاده از آرشيو ها:
روزنامه ها ،جرايد ، تصاوير معمولي و ماهواره اي ،نقشه ها ، فيلمها و نوارها از منابع مهم مطالعاتي محقق هستند.اينگونه منابع داراي آرشيو خاصي هستند و محقق مي تواند با مراجعه به آرشيو مربوط از اطلاعات مندرج در آن استفاده نمايد.
استفاده از سيستمهاي اطلاع رساني رايانه اي:
اين سيستم ها تحرک زيادي به فعاليت هاي علمي داده است و آگاهي ها و نتايج تحقيقات علمي و معلومات و معارف جديد بشري را با سرعت زيادي در جهان مبادله مي نما يد.که در اينجا به ذکر سه مورد از اين سيستمها اکتفا مي نماييم:
CD_ROM
On-line
Internet

مطالعه و فيش برداري
محقق پس از پيدا کردن منابع مربوط به تحقيق ،اقدام به مطالعه و بررسي آنها مي نمايد.
از آنجا که اين منابع وسعت زيادي داشته باشد و زمان کافي براي مطالعه آنها وجود نداشته باشد بايد اقدام به گزينش منابعي کرد که :
نخست:اصيل و مبنايي و مباحث آن به موضوع تحقيق نزديکتر باشد
دوم : اگر تحقيق از نوع تاريخي نيست ،از نظر زماني منابع به زمان حال نزديکتر باشد
سوم :منابع تکراري نباشد و منابعي به عنوان مطالعه انتخاب شود که جامعيت چند منبع را داشته باشد.
چهارم:از مباحث اختصاصي مربوط استفاده شود .
پنجم : منابعي انتخاب شود که از حيث نظري قوي باشد.
ششم :آداب مطالعه را که منجر به حداکثر صرفه جويي در زمان و امکانات مي شود را رعايت کند
محققان برای ثبت و ضبط مطالب از روشهاي گوناگون استفاده مي کنند از جمله :
-علامتگذاري روي متن و حاشيه اوراق کتاب
-خلاصه برداري از متن و نگارش آن
-استفاده از ماشينهاي حافظه دار الکترونيکي
- تهيه و تنظيم برگه ها يا کارتهاي منظم که اصطلاحا فيش ناميده ميشود
شناسايي و تحليل مساله تحقيق
در اين مرحله محقق ابعاد و ويژگي هاي مساله تحقيق را مورد بررسي قرار داده ،جنبه هاي مختلف آن را مورد تحليل و ارزيابي قرار مي دهد .
پس از شناسايي مساله و ازاطلاع از کمّ و کيف  و ابعاد آن ،محقق بايد نسبت به تجزيه و تحليل آن اقدام کند.و از حيث کار و عملي بودن تحقيق آن را ارزيابي کند.
تعيين  متغيّرها  و تدوين مدلهاي عليّ

محقق در تحقيق خود به دنبال شناسايي متغيرها و چگونگي رابطه آنها با يکديگر است.
اگر تحقيق از از نوع توصيفي است ، مي خواهد وضعيت يک شي يا پديده را شناسايي و تبيين نمايد .که براي اين کار نيازمند بررسي صفات و ويژگيها و به عبارتي متغيرهاي توصيفي است.
محقق بر اساس بررسيهاي اوليه و نيز مطالعه ادبيات تحقيق اقدام به تعيين متغيرهاي مورد مطالعه کرده ، آنها را فهرست مي نمايد و در قالب يک مدل تجزيه اي و تفکيکي تدوين مي کند تا بدين وسيله راهنماي نظري تحقيق خود را تهيه نمايد.
مثلا اگر محقق بخواهد وضعيت معلمان متوسطه يک شهرستان را مطالعه کند بايد فهرست متغيرها را تنظيم نمايد و سپس مدل انشعابي و تفکيکي آن را تهيه کند .
متغيرها ي توصيفي شامل سن ، جنس ، تحصيلات ،سابقه تدريس نحوه تدريس ، تعداد فرزندان ، وضعيت تا هل ، وضع مسکن ، و نظاير آن
نحوه بيان مساله تحقيق و نگارش آن
محقق در اين مرحله آماده ميشود مساله را آن طور که يافته است تعريف نموده ،اهداف تحقيق خود را بيان نمايد .
بر بيان مساله و تعريف آن محقق بايد به نکات زير توجه کند :
الف ) صورت مساله بايد شکل سوالي داشته باشد.
ب) مساله بايد به طور واضح تعريف گردد .
ج)از کاربرد اصطلاحات و واژگان ارزشي خودداري شود .
د ) اصطلاحات و مفاهيم تخصصي بايد تعريف شود .
ه )سوالات ويژه تحقيق بايد نوشته شود .
روش نگارش و ارزيابي مساله تحقيق
محقق براي بيان مساله تحقيق و نگارش آن بايد به اين ترتيب اقدام کند:
-صورت مساله را به صورت سوالي بنويسد
-يک مقدمه کلي بنويسد
-ابعاد و ويژگيها و صفات مورد مطالعه را شرح دهد
-ادبيات و سوابق مساله تحقيق را بيان کند
-فهرست متغيرها و معرفهاي مورد مطالعه را ذکر کند
-سوالات ويژه تحقيق را فهرست کند
-نتايج و دستاوردهاي پيش بيني شده تحقيق را اظهار کند
محقق براي اطمينان از انجام دادن اموري که براي نگارش و بيان مساله تحقيق لازم است ، ميتواند جدول کنترل را تهيه نموده و به ارزيابي آن بپردازد .
نمونه جدول کنترل به شکل زير است :
جدول کنترل و ارزيابي نگارش مساله تحقيق:
 
رديف                             شرح                                                              بلي       خير      ملاحظات
1       آيا صورت مساله به شکل سوالي است ؟  
2       آيا مقدمه توضيحي درمورد مسا له و اهميت تحقيق داده است؟
3       آيا ابعاد و حدود مساله بيان شده است ؟
4       آيا ادبيات و سوابق مساله ذکر شده است ؟
5       آيا فهرست متغيرها و مدلهاي مربوط ذکر شده است ؟
6       آيا سوالات ويژه تحقيق تدوين و بيان شده است ؟
7       آيا به هدف تحقيق اشاره شده است ؟
8       آيا بيان مساله از وضوح برخوردار است ؟
9       آيا اصطلاحات و مفاهيم به خوبي تعريف شده است ؟

 
 
 
شما وارد سايت نشده ايد. جهت ارسال نظر در سايت وارد شويد
اگر تاکنون ثبت نام نکرده ايد اينجا کليک کنيد.
اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.