اطلاعات مطلب
12 آبان 1392

جلسه پنجم - مفهوم جغرافیایی محیط

دسته بندی: ترم اول (مهر92) » فلسفه و سیر تکوینی جغرافیا

مفهوم محیط از نظر علوم مختلف، متفاوت است. برای مثال از نظر یک جامعه شناس، محیط به عنوان یک عامل فیزیکی و اکولوژیکی که در ارتباط با عوامل اجتماعی قرار  می گیرد مطرح می شود. مفهوم محیط از نظر یک مردم شناس مترادف با محیط فرهنگی است. در اغلب علوم زیستی مانند روانشناسی محیط به معنای بستر و زیربنا به کار می رود به طوری که محیط بستری برای شکوفایی استعدادهای ذاتی انسان است و از نظر یک جانورشناس محیط بستری برای حیات و تکامل جانوار است و این محیط به عنوان بستری برای رشد تکامل جانوارن تعریف می شود.
«مفهوم محیط در ساده ترین شکل آن عبارتست از هرچیزی که در بیرون ارگانیسم یا موجود زنده قرار گیرد و به نحوی در رفتار و تکامل او موثر باشد» که طبیعتا این تعریف در مورد انسانها نیز صادق است و در واقع هم محیط طبیعی و هم همه ی سازمانهای انسانی را شامل می شود، به همین جهت معمولا خانواده ی یک فرد بخش مهمی از محیط آن فرد محسوب می شود و یا روابط و مناسبات روزانه در محیط کار، بازار، مسجد و ... می تواند جزء محیط انسانی محسوب شود.
در جغرافیا ما محیط را چیزی می دانیم که بتواند خصیصه های مکانی را ظاهر بسازد و این خصیصه ها به نحوی در رفتارها و تکمل انسانها موثر باشد، محیط به همه ی آن چیزی گفته می شود که در وهله ی اول به عنوان یک ویژگی مکانی محسوب شود مانند  اقلیم، نوع فعالیت اقتصادی، ویژگی های فرهنگی و ... که هر کدام از این ویژگی ها یکی از ساختارها یا ویژگی های مکان محسوب می شوند. و ثانیا بتواند به نحوی در تکامل جوامع انسانی موثر باشد.
طبیعی است که ما در جغرافیا انواع محیط ها را داشته باشیم که که در یک تقسیم بندی کلی آنها را به  دو دسته تقسیم می کنیم:
 1-    محیط طبیعی (توپوگرافی، حیات وحش نکته ی مهم این است که در شکل گیری محیط طبیعی انسان هیچ گونه دخالتی ندارد)
 2-    محیط انسان ساز (در اصل در نتیجه ی تغییر و دگرگونی محیط طبیعی شکل می گیرد)
یک نکته ی بسیار مهم و ظریف این است که در جغرافیا منظور ما از محیط صرفا و فقط محیط طبیعی نیست و هرگاه این واژه را به کار بردیم محیط انسان ساز (محیط ساخته شده به دست بشر) نیز به عنوان محیط جغرافیایی محسوب می شود. در گذشته بسیاری از رفتار و تکامل انسانها تحت تاثیر محیط طبیعی بوده است اما به موازات اینکه انسان توانمندی هایی را پیدا کرد و توانست محیط طبیعی را تغییر داده و محیط انسان ساز را ایجاد نماید از آن زمان به بعد اکثر رفتارها و تکامل انسانها در ارتباط با این محیط قرار می گیرد. به عبارتی می توان گفت که رفتار و تکامل انسانها همواره (چه بخواهیم و چه نخواهیم) تحت تاثیر محیط طبیعی می باشد اما در گذشته این تاثیرپذیری بسیار بیشتر بوده است در حالی که امروزه اکثر رفتار و تکامل انسانها بیشتر متاثر از محیط انسان ساز می باشد و امروزه انسانها محیط هایی (بازار، شهرها، و ...) به دست خودشان ساخته اند که جایگزین محیط طبیعی شده و رفتار و تکامل انسانها را تحت تاثیر قرار می دهد.
محیط انسان ساز به انواع و اشکال مختلفی می توانیم تقسیم بندی کنیم که این طبقه  بندی صرفا به این منظور است که ابعاد این محیط را بشاسیم. مهمترین اشکال محیط ساخت دست انسان شامل محیط فعالیت، محیط ارتباطی و محیط جامعه می توانیم تعیین نماییم.
محیط فعالیت شامل خانه، محیط کار، مدرسه، دانشگاه و ... می باشد و دلیل اینکه این اشکال را ما به عنوان محیط می دانیم این است که هر یک از این اشکال نقش موثر و تعیین کننده ای در رفتار و تکامل افراد ایفا می کنند برای مثال برای میزان تاثیر محیط خانه و خانواده ی فرد کافیست میحط خانه و خانواده های مختلف را باهم مقایسه کنیم، یک خانواده ی مرفه را با یک خانواده ی فقیر اگر مقایسه کنیم طبیعتا اگر رفتارها و نحوه ی تکامل این دو  خانواده را باهم مقایسه کنیم به نتایج متفاوتی خواهیم رسید و در میحط ارتباطی اگر مثلا محیط شهری یا محیط یک محله را با محیط عشایری مقایسه کنیم نتایج حاصل از نحوه ی رفتار و تکامل افراد متفاوت است. در محیط محل کار نیز کافی است شما مثلا افرادی که در محیط مزرعه کار می کنند را با افرادی که در محیط کارخانه کار می کنند را از نظر رفتار و نحوه ی تکامل مقایسه نمایید.
محیط جامعه نیز شامل کلیه ی نظامهای اجتماعی می شود مانند سیستم آموزش و پرورش، بهداشت و درمان، سیستم اقتصادی، امنیتی و حتی سیستم های خدمات رسانی (آبرسانی، گازرسانی، دفع فاضلاب، جمع آوری زباله و ...) هر کدام به نوبه ی خود در شکل گیری رفتارهای افراد جامعه موثر است برای مثال سلامتی جامعه یکی از مهمترین شاخصه های شکل گیری رفتار و نحوه ی تکامل افراد جامعه است و تاثیرات آن بسیار گسترده است و شخصی که از سلامت کافی برخوردار نباشد نمی تواند درآمد مناسبی نیز کسب کرده و از آموزش مناسب برخوردار باشد و یا فرزندان خوبی تربیت کند که این مشکلات ناشی از سطح خدمات بهداشتی جامعه است و در جامعه ای این امکانات بهداشتی متفاوتی وجود داشته باشد وضعیت متفاوت و بالعکس خواهد بود.
شما وارد سايت نشده ايد. جهت ارسال نظر در سايت وارد شويد
اگر تاکنون ثبت نام نکرده ايد اينجا کليک کنيد.