اطلاعات مطلب
28 مهر 1392

جلسه سوم - اصطلاحات جغرافیایی

دسته بندی: ترم اول (مهر92) » فلسفه و سیر تکوینی جغرافیا

اصطلاحات جغرافیایی: اصطلاحاتی هستند که ما معمولا به وسیله این واژه ها حرف می زنیم، می نویسیم و در مباحث جغرافیایی بحث می کنیم.
این مفاهیم در واقع مفاهیم کلیدی و الفبای دانش جغرافیا محسوب می شوند و بدون دانستن این واژه ها اصولا ما نمی توانیم وارد مباحث علمی جغرافیا شویم.
این واژها حتی در ادبیات روزمره و توسط عامه ی مردم و حتی در پاره ای موارد در سایر دانش ها و علوم از آنها استفاده می شود لذا لازم است ما برداشت جغرافیایی خود را از این واژه ها مشخص کنیم.
مفاهیمی که قصد داریم آنها را مورد برسی قرار دهیم عبارتند از: 1- مکان 2- محیط 3- چشم انداز 4- فضا 5- ناحیه
این واژه ها مهمترین و کلیدی ترین واژه های دانش جغرافیا محسوب می شود لذا به هر کدام از آنها به طور جداگانه خواهیم پرداخت.
مفهموم جغرافیایی مکان: مکان در لغت و ادب فارسی به معنای جا و محل تعریف شده است اما در زبان انگلیسی برای مکان واژه ی site به کار می رود که به معنای محل استقرار یا نشستگاه می باشد. در ادبیات علمی جغرافیا مکان جغرافیایی به عنوان محلی است که عوامل و عناصر جغرافیایی در آن باهم ترکیب و تلفیق می شوند و در نتیجه این ترکیب و تلفیق ویژگی ویژه ای به محل می بخشند. بر همین اساس مکان در جغرافیا به عنوان واحد مطالعه معرفی شده و به عبارتی می توان گفت که مکان جغرافیایی ظرفی است که مظروف آن عوامل و نیروهای طبیعی و انسانی هستند. عوامل و نیروهای طبیعی و انسانی در ظرف مکان طوری در ارتباط با هم قرار می گیرند و به گونه ای به یک دیگر بافته می شوند که آن محل را از سایر محل و مکان ها متمایز می سازد. بنابراین می توان گفت که در شکل گیری مکان جغرافیایی آنچه که اهمیت دارد نحوه  ی ارتباط و تعامل و کنش متقابل عوامل و نیروهای طبیعی و انسانی است. زیرا اجزا و عناصر جغرافیایی همه ی مکانها از لحاظ نوع عناصر شبیه به هم و یکسان هستند. مصالح سازنده ی مکانها یکسان است اما آنچه که باعث شکل گیری ویژگی های متفاوت مکان ها می شود نحوه ی ارتباط و نحوه ی تعامل عوامل و عناصر جغرافیایی است مثلا مواد و مصالح همه ی ساختمان ها یک سان است اما نحوه ی ترکیب و تلفیق این مصالح سبب شده است که ما ساختمانهای متفاوت و حتی با کارایی های متفاوت داشته باشیم.
اولین و مهمترین عنصر سازنده ی هر مکان جغرافیایی "موقع مکان" می باشد. منظور از موقع مکان محل دقیق استقرار مکان بر روی کره ی زمین است. که به ترتیب اولویت و اهمیت موقع مکان عبارت است از :
1-    موقع مطلق (ریاضی) : برای بیان موقع مطلق از طول و عرض جغرافیایی استفاده می شود. در واقع موقع مطلق (ریاضی) نقطه ای است که حاصل امتداد نقطه ی طول و عرض زمین (بر اساس خط استوا و نصف النهار مبدا) می باشد. هر مکانی در کره ی زمین از موقع ریاضی منحصر به فردی برخوردار است.
2-    موقع نسبی : برای بیان موقع نسبی مکان از سه پارامتر فاصله، جهت و ارتباط استفاده می کنیم. در واقع منظور ما از موقع نسبی، موقعیت یک محل با توجه به محل یک پدیده ی شاخص  و مشخص دیگر تعیین می کنیم. مثلا در مثال شهر کرمانشاه هنگامی که می گوییم کرمانشاه در فاصله 550 کیلومتری تهران واقع شده است موقعیت شهر کرمانشاه را با استفاده از موقعیت شاخص (تهران) تعیین نموده ایم
3-    موقع طبیعی: همچنین مختصات هر مکانی روی کره ی زمین تعیین کننده بسیاری از ویژگی های طبیعی و انسانی آن مکان می باشد (در توضیح این عبارت می توان به شکل گیری اقلیم مکان اشاره نمود که منظور از اقلیم مکان پارامترهای تشکیل دهنده ی آن: درجه حرارت، میزان رطوب یا بارندگی، فشار جو و میزان تابش می باشد. به طور مشخص می توان گفت اقلیم هر مکان ویژگی های منحصر به فرد هر مکان است که نقش محوری در بین عوامل و عناصر محیطی دارد که اثر و نقش مهمتر آن در شکل گیری سایر عوامل و عناصر طبیعی است به عنوان مثال نقش اقلیم در شکل گیری منابع آب که نقش تعیین کننده ای در عوامل انسانی مانند تجمع جمعیت انسانی می گردد.) از عناصر وابسته به اقلیم خاک می باشد و با توجه به اینکه اقلیم نقطه ای به نقطه ی دیگر متفاوت است لذا ما شاهد شکل گیری خاکهای مختلفی هستیم. یکی دیگر از عناصر وابسته به اقلیم پوشش گیاهی می باشد که از عناصر زنده ی مکان می باشد که تنوع پوشش گیاهی تابع دو عامل می باشد اول جنس خاک و دوم اقلیم. حیات جانوری که اولا در ارتباط مستقیم با رویش گیاهی است
موقع طبیعی مکان در ارتباط تنگاتنگی با موقع ریاضی مکان است
4-    موقع انسانی: موقع انسانی مکان در ارتباط تنگاتنگی با موقع طبیعی مکان می باشد که شامل جمعیت مکان (تعداد جمعیت، تراکم جمعیت، توزیع جمعیت، ساختمان و ترکیب جمعیت و حرکات جمعیت)
شما وارد سايت نشده ايد. جهت ارسال نظر در سايت وارد شويد
اگر تاکنون ثبت نام نکرده ايد اينجا کليک کنيد.
اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.